Strona główna

Liwockie okółki - Liwocz 562m k. Jasła – Pasmo Liwocza i Brzanki

1
Napisany dnia: 26.03.2007, 08:27 , Tagi: Brak

góra stała się jakby inna – majestatyczna. Dzisiaj, niemal każdy przechodząc przez miejsca, z których widoczny jest Liwocz, mimowolnie spojrzy: Ooo! Widać krzyż! Dziś już niemal każdy wie, że gdy go widać, nie będzie padało. Wie lub słyszał o legendach otaczających górę: o śpiących rycerzach; o kowalu, który podkuwał konie tych rycerzy; o zamku, co zapadł się pod ziemię. Jest ich dość sporo, bo sporo zebrał historyk-amator, ksiądz Sarna, po nim, także historyk-amator, aptekarz z Biecza, Witold Fusek, a po nich badacz legend, przekazów, hipotez, historyk kultury ludowej Podkarpacia, Franciszek Kotula.

http://images21.fotosik.pl/116/939b2d0edf013fc1med.jpg

Liwocz z Ujazdu (od wschodu)

Góra położona jest na wschodnim skraju Pasma – zamyka od zachodu kotlinę jasielską, zamyka zachodni jasielski horyzont. Charakterystyczny jej wygląd, górujący nad dolinami Wisłoki i Ropy – pierwotnymi traktami komunikacyjnymi – był drogowskazem dla podróżnych. Widoczny jest bowiem ze sporej odległości.

Wysokość Liwocza to „tylko” 562m, jednak jest górą szczególną i charakterystyczną: z kształtu i wyglądu, położenia i znaczenia. Można tu mówić o masywie Liwocza – jest to prawie 100 km2 . Jego trzon stanowią trzy szczyty: wspomniany Liwocz, za nim Kamińska Góra 508m, a jeszcze dalej Mały Liwocz 483m. Wierzchołki ciągną się w linii południowy wschód – północny zachód. Nimi przebiega fragment szlaku turystycznego z Przemyśla do Siedlisk nad Białą (znaki żółte).

Wokół masywu rozsiadły wsi, powstałe w XIII-XIV wieku: Jabłonica, Bączal, Lipnica, Dąbrówka, Ujazd, Brzyska, Błażkowa, Dębowa i Czermna. Mieszkający tu od wieków ludzie tworzyli nazwy, historię i legendy – kulturową mozaikę masywu.

 

http://images21.fotosik.pl/116/6833d0fdaa371f78med.jpg

Wiele tu nazw: ciekawych i tajemniczych. Opadające ku Jabłonicy zbocze, to owiany legendami Gródek. Z Czermnej-Zakobyla wiedzie Parów Czarne Błota, z południa Parów Złamane Mosty. Od Zakobyla prowadzi na wschód Parów Lisie Jamy, za nim leży Wysoka Górka, a dalej Ostra Góra. Północno-zachodni stok Małego Liwocza, to Las Piekło, północno-wschodni – Kamienie. Pod Las Piekło podchodzi od zachodu Parów Słona Woda. Nad Wróblową znajduje się ciekawe skalne zapadlisko, Diabla Izdebka.

Tych nazw na popularnych mapach Pogórza Ciężkowickiego nie ma. Wielka to strata, i szkoda, że nazwy kulturowe zanikają, znikają z map i ludzkiej pamięci. Kto Liwocz nazwie dziś poetycko Wezuwiuszem Jasielskim? A tak nazwał go profesor Józef Garbacik, ten od „Studiów z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego” – bo rzeczywiście Liwocz przypomina kształtem ten neapolitański wulkan. Mówiono o nim Giewont – legenda o śpiących we wnętrzu góry rycerzach, jako żywo przypomina tę zakopiańską. Nazwa Pogańska Góra wypłynęła z hipotezy historyków – wiąże się ona z przedchrześcijańskim ośrodkiem kultu religijnego – co jest wielce prawdopodobne.

 

http://images21.fotosik.pl/116/d808b4bc10461cb9med.jpg

Liwocz znad Dębowej (od północy)

Dawniejszą nazwę Lewocz (rodzaj żeński?) zastąpił Liwocz. Naciągnięciem wydaje się tu być twierdzenie, że nazwa góry pochodzi od gwarowego – lije deszcz. Spróbujmy spojrzeć inaczej. U podnóży Gór Levockich na Słowacji leży miasto Levoča – u nas góra Lewocz, dziś Liwocz. Nieco dalej od Levočy leży miasto Ružomberok – koło Biecza leżą Rożnowice, które jeszcze do 1949 r. były Rozembarkiem (w obu przypadkach jest to Różana Góra). Historyczna kraina Sariš leży „tuż za miedzą”, po drugiej stronie granicy – Czermna ma przysiółek Zakobyle, który na austriackiej mapie Święcan z XIX w. (w monografii wsi Ślawskiego) był Saryszem. Kryg, leżący na południowy zachód od Liwocza, choć nosi niemiecką nazwę, ma swojego „starszego brata” w pobliżu Kieżmarku na Słowacji. To tylko zestawienie faktów, ale czy nie świadczą one, że są to importy zza Karpat, ze Słowacji, może i Czech?

Ma Liwocz także swoją pogańską otoczkę. W czasach przedchrześcijańskich na odosobnionych i charakterystycznych górach, powstawały pogańskie świątynie: słynna Łysa Góra, czy Ślęża. Wokół takich szczytów osiadały ówczesne plemiona. Taką górą mógł być i Liwocz. Trzy potężne wczesnośredniowieczne grodziska rozsiadły się u jego stóp nad dolinami rzek, niemal dookoła: Lisów, Trzcinica, Przeczyca. W czasach świetności tych grodów, musiało tu istnieć silne centrum polityczne, militarne i religijne. Czyż te dzisiejsze Piekła, Piekliska nie są pozostałościami po miejscach kultu lub pogańskich świątyniach? Wszak tam, gdzie docierała nowa wiara, miejsca te i świątynie starych bogów były z nakazu władcy niszczone. Zwykle w miejscach tych stawały chrześcijańskie świątynie, klasztory, lub też odstraszano od nich, przydając im, być może, takie właśnie nazwy.

 

http://images21.fotosik.pl/116/420568f23e3c6cbdmed.jpg

Masyw Liwocza z Dębowei-Kopanin (od zachodu)

Powróćmy do nazw terenowych – historycznych i kulturowych, bo te wydają się być ciekawe. Dobrze chociaż, że zachowały się jeszcze publikacje i dawniejsze mapy z tymi nazwami. W nich to właśnie zapisana jest historia, tradycja i legenda. Parów Słona Woda nad Dębową, to ciek słonego mineralnego źródła. Niegdyś aptekarz z Tarnowca butelkował jego wodę i sprzedawał. Parów Lisie Jamy – tłumaczyć nie trzeba. Las Rynek, zbocze Gródek tuż pod szczytem Liwocza i Parów Złamane Mosty nadają tajemniczości legendarnego grodu.

Drogę z Dębowej do Czermnej zwano Zbójeckim Traktem – musiał to być uczęszczany trakt – na pustej drodze żaden zbój nie łupi. Historycy sugerują trakt łączący wiślańskie grody, który z dzisiejszej Przeczycy przez Jodłową, Dębową i Czermną wiódł do grodów w Trzcinicy i Lisowie. Zatem, kto wie, czy ta dzisiejsza droga nie sięga wczesnego średniowiecza? (F. Kotula). Gdyby pokusić się o głębszą hipotezę, to czy ów trakt, nie łączył dalej leżące grody: Magą nad Pilznem i Głodomank w Braciejowej koło Dębicy.

Nad Dębową-Nagórze, na północny zachód od Małego Liwocza, znajduje się samotny przysiółek Sybir. Nazwa nawet dla najstarszych mieszkańców wsi jest niejasną – czy wynikła z dość sporej odległość od wsi, czy też jakiś katorżnik tu powrócił? Nieopodal wzniesienie Kamieniec. Na jego szczycie piaskowcowa wychodnia skalna, stąd może i nazwa. Diabla Izdebka to uroczysko nad Wróblową. Za wsią, na wzgórku z czapą sośniny i brzóz znajduje się urocze skalne zapadlisko. Legenda wiąże to miejsce z diabłem, który tu mieszkał, a który ludziskom wiele krwi napsuł. Sporo tu miejsc o ciekawych nazwach – jednak na turystycznych mapach ich brak! A szkoda!

 

http://images20.fotosik.pl/166/a476ad6f01073660med.jpg

Liwocz znad Czermnej-Zakobyla (od południa)

Zachwycamy się szczytem, i słusznie: góra, teraz z krzyżem, kaplicą i Drogą Krzyżową stała się miejscem szczególnym. Jest przyciągająca, majestatyczna, ważna. Nie zapominajmy o tym, że wokół góry mieszkają ludzie, rozłożyły się u podnóży przecież wsi. W nich możemy zobaczyć wiele ciekawych miejsc i rzeczy.

I tak:

● w Czermnej drewniany kościół św. Marcina Biskupa z Tours z 1520 r. W nim to znajdował się malowany na dębowej desce obraz MB Pocieszenia z Dzieciątkiem, który przybył tu z Czech (!), a obecnie przeniesiono go do nowego kościoła;

● w pobliskich Święcanach drewniany kościół św. Anny o ciekawym wnętrzu - także z 1520 r.;

● XVII-wieczny drewniany kościół z Bączala przeniesiony został do skansenu w Sanoku.

● na uwagę zasługuje starsza część parafialnego cmentarza w Brzyskach z nagrobkami XIX w. Rozsiane wokół Liwocza cmentarze wojenne w: Błażkowej, Jabłonicy, Święcanach i Szerzynach, to pozostałości po słynnej Bitwie Gorlickiej stoczonej w maju 1915 r. Błądząc po Liwoczu, czy sąsiednim Rysowanym Kamieniu, co rusz spotkamy ślady tej wojny: okopy, ślady umocnienień, doły gniazd karabinów maszynowych itp.

Czasy II wojny światowej przypomina pomnik poległych żołnierzy AK w Dębowej, symboliczna mogiła w Jabłonicy i dość spora regionalna literatura działań partyzanckich.

I jeszcze refleksja: By poznać Liwocz, trzeba tę górę obejść dookoła. Szlakiem przejdziemy go, drogą doń dotrzemy, a „okółkami” poznamy. Prześliczny jest wiosną Zbójecki Trakt, czy droga na Sybir z osuwiskiem po lewej stronie. Bajkowy krajobraz zobaczymy zmierzając na szczyt od strony Czermnej-Zakobyla, z Wróblowej przez Diablą Izdebkę, albo też na szczyt przez Brzyska drogą wręcz usianą kapliczkami.

Cóż? Na zachętę wypada chyba tylko żartobliwie powiedzieć: P r o s z ę, wio!

Opracował: mar-k

Komentarze Czytelników:
Aby ocenić dany komentarz, wystarczy kliknąć na ikonkę "+" lub "-" w prawym górnym rogu każdego komentarza.
Dodaj nowy komentarz Wybierz sposób wyświetlania komentarzy:
@ rutys
dnia 19.06.2010, 19:13. Identyfikator użytkownika:
Ocena
komentarza:
1
Bardzo dobrze opracowany temat gratulacje. A gdzie można się dowiedzieć coś więcej na temat legend związanych z liwoczem i uzyskać więcej map?
Dodaj komentarz Jeżeli chcesz, aby Twój nick był wyróżniony żółtym kolorem, po prostu zaloguj się w panelu logowania po prawej stronie
⇓ ⇓ ⇓ Powiększ pole komentarza ⇓ ⇓ ⇓

Zasady komentowania

Serwis Jaslo4u.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść powyższych komentarzy. Redakcja zastrzega sobie prawo usuwania i redagowania komentarzy niezwiązanych z tematem, zawierających wulgaryzmy, reklamy i obrażających osoby trzecie. Użytkownik ponosi odpowiedzialność za treść komentarzy zgodnie z Polskim Prawem i normami obyczajowymi. Pełne zasady komentowania dostępne na stronie: Regulamin komentarzy

  • Gmina likwiduje bariery

    Od stycznia br. osoby niepełnosprawne bądź mające kłopoty z poruszaniem się mogą korzystać z podnośnika pionowego zamontowanego przy budynku Urzędu Gminy Jasło. Ponadto na parterze budynku powstało Biuro Obsługi Klienta. To pozwoli im na załatwienie ich niezbędnych spraw urzędowych oraz lepszą obsługę.

  • Zapraszają na podróż do przeszłości Jasła

     

    Dzisiaj, zaraz po północy ruszył wyjątkowy serwis o historii miasta – www.17stycznia.pl. Jest to internetowa galeria zdjęć 17 budynków, które niestety już nie istnieją, jednak zachowały się na pocztówkach i fotografiach.

  • Będą podwyżki dla techników RTG

    Koniec sporu zbiorowego z dyrektorem jasielskiego szpitala. Dwudziestu techników elektroradiologii otrzyma podwyżki, o które walczyli od połowy października br. Dzisiaj odbyły się negocjacje, których efektem jest zawarcie porozumienia w zakresie żądań wysuwanych przez pracowników RTG.

  • Policja bada sprawę budżetu obywatelskiego

    Końcem ubiegłego roku burmistrz Jasła zawiadomił prokuraturę o możliwości popełnienia przestępstwa polegającego na nieuprawnionym wykorzystaniu danych osobowych w procesie internetowego głosowania na projekty w ramach budżetu obywatelskiego. Obecnie trwają czynności sprawdzające, czy doszło do złamania prawa.

  • Projekty szkoleniowe ze stażami

     

    Firma INNOVO Innowacje w Biznesie Sp. z o.o. zaprasza do udziału w projektach szkoleniowo - stażowych.

  • W Jaśle zapłonęły „światełka do nieba” dla Pawła Adamowicza

     

    W miejscu gdzie jeszcze wczoraj stała scena, na której odbyły się występy artystów w ramach 27. Finału WOŚP dziś zapłonęły znicze. Tak kilkudziesięciu jaślan postanowiło upamiętnić zmarłego dzisiaj Pawła Adamowicza, prezydenta Gdańska, który padł ofiarą zamachowca.

  • Jasło pobiło rekord!

     

    Podczas 27. Finału WOŚP w Jaśle i wielu miejscowościach powiatu jasielskiego zebrano ponad 100 tysięcy złotych. Pieniądze z tegorocznej edycji kwesty pozwolą na zakup sprzętu dla specjalistycznych szpitali dziecięcych.

  • Studia podyplomowe

     

    Niepubliczna placówka doskonalenia PROTOTO we Wrocławiu przedstawia najnowszą ofertę studiów podyplomowych (3 semestry = 350 godzin).

  • Wybrano nowy Zarząd Powiatu

    Wczoraj podczas sesji nadzwyczajnej Stanisław Pankiewicz większością radnych został wybrany na stanowisko wicestarosty jasielskiego. Etatowym członkiem zarządu został Jan Muzyka, zaś jego miejsce nieetatowego członka zajął Ryszard Lisowski.

  • Paraliż w pracowni RTG. Pracownicy na L4

    Technicy elektroradiologii jasielskiego szpitala są na zwolnieniach lekarskich. Sytuacja jest bardzo trudna. Z jednej strony dyrekcja zachęcała pracowników do powrotu do pracy, z drugiej zaś strony będąc pod ścianą podpisała umowy z ościennymi szpitalami oraz technikami w celu zapewnienia pacjentom możliwości wykonywania badań.

  • Jasielskie technikum najlepsze na Podkarpaciu

     

    10 stycznia w Warszawie odbył się 21. finał Rankingu Liceów i Techników Perspektywy. Wysokie miejsce w rankingu zajęło Technikum nr 4 z Oddz. Integracyjnymi w ZS nr 4 w Jaśle, które okazało się najlepszą tego typu placówką w całym województwie podkarpackim. Jak w rankingu wypadły pozostałe jasielskie technika i licea?

  • Nowoczesny bank spółdzielczy. NASZ, PODKARPACKI!

     

    Rozmowa z  RAFAELEM LELITO, wiceprezesem Podkarpackiego Banku Spółdzielczego z siedzibą w Sanoku.

  • Zadbaj o wygląd i zdrowie z dietetykiem

     

    Efektywne odchudzanie, które niesie ze sobą poprawę zdrowia i samopoczucia to prawdziwe sztuka. Większość z nas ma za sobą wiele diet i prób zrzucenia zbędnych kilogramów. Nawet jeśli udawało się nam schudnąć, to zazwyczaj po jakimś czasie pojawiał się efekt jo-jo. Co więc zrobić, by utrata wagi okazała się długotrwała?

  • Alma Harmony Dye-VL – laserowe zamykanie naczynek

     

    Alma Harmony Dye-VL™ to nowoczesna technologia do zamykania naczyń i leczenia rumienia bez ryzyka powikłań.

  • Zmiany w okresie przechowywania akt pracowniczych

     

    Od 1 stycznia 2019 r. będzie Ci łatwiej przechowywać akta pracownicze pracowników i zleceniobiorców.

  • Niepokoi cię zachowanie twojego dziecka?

     

    Jest nadwrażliwe na dotyk, dźwięk, nie reaguje na ból, nie mówi, jest nadpobudliwe, impulsywne, nie bawi się z rówieśnikami, a jego twarz nie wyraża emocji?

Panel Logowania

Wiesz coś ciekawego? Poinformuj nas o tym!
Wiesz coś, o czym my nie wiemy?
Chcesz podzielić się z nami informacjami?
Napisz do Redakcji lub wypełnij poniższy formularz.
Nadawca (opcjonalnie):Treść (wymagana):
Kontakt (opcjonalnie):
Kontakt z redakcją:

Mailowo: redakcja@jaslo4u.pl
Telefonicznie: 508 766 105