O tym co jest przyczyną raka i w jaki sposób walczyć z nim, w wywiadzie dla portalu Jaslo4u mówił dr n. med. Szymon Niemiec, doświadczony chirurg onkolog.

Redaktor: Panie doktorze, wiemy, że nowotwory są bardzo często przyczyną zgonów wśród ludzi. Czy możliwość wykonania badań profilaktycznych naprawdę może wpłynąć na spadek śmierci z powodu raka? Pytam dlatego, że Ośrodek Diagnostyczny Chorób Nowotworowych Fundacji „SOS Życie" z Mielca, prowadzi badania profilaktyczne w mammobusie, który stanął na jasielskim Rynku. Również w jasielskim szpitalu są możliwe inne badania profilaktyczne.

Dr n. med. Szymon Niemiec: Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że tak. Badania przesiewowe, profilaktyczne pozwalają, wykryć wczesne postacie raka, gdzie wyleczalność jest prawie 100%, ale problem z chorobami nowotworowymi jest o wiele bardziej złożony.

Red: W czym tkwi zasadniczy problem, że coraz częściej chorujemy na raka?

Sz. Niemiec: Szacuje się, że około 70 % nowotworów złośliwych jest następstwem działania szkodliwych czynników związanych ze stylem życia i dietą lub innych występujących w otaczającym środowisku. W naszym kraju utrzymuje się wysoki odsetek osób palących. Już od lat 50 XX wieku, uważa się, że ponad 90 % przypadków raka płuca związanych jest z kancerogennym działaniem dymu tytoniowego. Palenie papierosów jest obecnie jednej trzeciej wszystkich zgonów nowotworów. Do tej pory wiadomo o odtytoniowym pochodzeniu nowotworów takich jak rak płuca, wargi, języka, jamy ustnej krtani, gardła, przełyku, nerki, pęcherza moczowego, trzustki, żołądka, wątroby i szyjki macicy. Po drugie, nadal utrzymuje się w Polsce wysokie spożywanie alkoholu.

Najsilniejsze powiązania z alkoholem a chorobą nowotworową, zaobserwowano w odniesieniu do raka górnego odcinka przewodu pokarmowego, w tym przełyku, jamy ustnej, gardła i krtani.  Trzecim, istotnym czynnikiem środowiskowym jest nieodpowiednia dieta, zawierająca nadmiar tłuszczów, węglowodanów, smażonych i słonych potraw, mająca istotny wpływ w zwiększaniu powstania nie tylko nowotworów, ale innych schorzeń.

Nieprawidłowy sposób odżywiania, w połączeniu z siedzącym trybem życia i słabą aktywnością fizyczną, to zwiększone prawdopodobieństwo nadwagi, otyłości i cukrzycy, co także zwiększa ryzyko nowotworów. Najistotniejszym rakotwórczym czynnikiem środowiskowym, wywołującym wpływ na skórę człowieka, jest  promieniowanie ultrafioletowe. Długa ekspozycja na działanie, może być przyczyną zwiększonej częstości występowania czerniaka, a także częstszych choć mniej agresywnych nowotworów skóry takich jak rak  płaskonabłonkowy i podstawnokomórkowy.

Ostatnim czynnikiem, który ma wpływ na rozwój nowotworów jest ekspozycja na zakażenia wirusowe np. wirus brodawczaka ludzkiego (HPV – human papilloma virus) przenoszony m. in. droga płciową. Materiał genetyczny tego wirusa, jest obecny w 99,7 % przypadków raka szyjki macicy.

Red:  czy możliwa jest poprawa wyników leczenia nowotworów i jakie Pan doktor widzi rzeczywiste kierunki działania?

Sz. Niemiec: Właściwie przeprowadzony program edukacji w zakresie chorób nowotworowych, obejmujący przede wszystkim osoby młodych, mógłby naprawić obecną sytuację, ponieważ wykształci w nich silne mechanizmy motywacyjne do działań profilaktycznych, mających na celu zapobieganie chorobom nowotworowym, uświadomić potrzebę samokontroli swojego stanu zdrowia. Centrum badania Opinii Publicznej w 2007 r. przeanalizowało przyczyny nie poddawania się badaniom profilaktycznym. We wnioskach napisano, że ludzie w Polsce nie chcą podejmować się takim działaniom, ponieważ uważają się za zdrowych, a także z braku czasu. Ważną przyczyną okazały się także lęk i obawa o wynik.

Ważna jest tak zwana „czujność onkologiczna”, zwłaszcza lekarzy medycyny rodzinnej, którzy są najczęściej pierwszymi medykami, mającymi kontakt z chorym pacjentem. Kluczem do sukcesu jest dobrze zebrany wywiad i poważne podejście do nietypowych symptomów w przypadku chorób, które swym brakiem objawów są skrytymi zabójcami. Rozpoznawane najczęściej w stadium zaawansowania prowadzą, pomimo zastosowania najnowszych metod leczenia, do szybkiego zgonu pacjenta.

Red: A teraz bardziej osobiste pytanie. Czy mimo nie zawsze dobrych wyników leczenia onkologicznego, operacyjnego nowotworów,  nie zniechęca to Pana do wykonywania zawodu chirurga onkologa od ponad 25 lat?

Sz. Niemiec: Taki mój zawód, który uważam, że wykonuję go z pasją. Jeżeli udało mi się komuś pomóc to mam z tego ogromną satysfakcję, ale szczerze się przyznam, że w mojej pamięci pozostają przypadki, wobec których byłem bezradny. To uzmysławia mi jak wiele jest do zrobienia w onkologii i chirurgii. Zachęca to więc do dalszej pracy i doskonalenia mojego zawodu.

Red: Był Pan za granicą i na pewno widział Pan jak wygląda leczenie w zachodnich ośrodkach chirurgiczno-onkologicznych. Czy u nas w Polsce są podobne metody diagnostyczne i lecznicze?

Sz. Niemiec: Uważam, że na dzień dzisiejszy wyposażenie diagnostyczne w większości szpitali jest porównywalne jak i stosowane metody lecznicze. Natomiast jak już wspominałem, wczesne rozpoznawanie choroby przyczynia się do wyników leczenia.

Dziękuję za rozmowę.

Ilona Czarnecka
ilona.czarnecka@jaslo4u.pl