AHE w Jaśle o prawach dziecka – 35 lat konwencji pod lupą naukowców

W sobotę, 25 kwietnia odbyła się polsko-słowacka konferencja naukowa „35 lat Konwencji o prawach dziecka w Polsce i na Słowacji”. Wydarzenie przygotowała Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi – filia w Jaśle, przy współpracy uczelni z Preszowa i Koszyc. Na miejscu pojawili się naukowcy, praktycy, studenci oraz przedstawiciele samorządu.

Inicjatorką organizacji konferencji była dr Elżbieta Małecka, pracownik jasielskiej filii uczelni, która od lat angażuje się w działania edukacyjne i popularyzację wiedzy. To z jej inicjatywy wydarzenie przybrało formułę spotkania naukowego, łączącego środowisko akademickie z lokalną społecznością i stwarzającego przestrzeń do merytorycznej dyskusji wokół poruszanej tematyki.

W konferencji wzięło udział ponad czterdziestu naukowców, teoretyków i praktyków z dziedziny prawa, pedagogiki i socjologii, będących na różnym etapie rozwoju naukowego i prezentujących odmienne doświadczenia zawodowe. 

Wystąpienie otwierające wygłosiła dziekan jasielskiej filii AHE dr Monika Marta Kapuścińska, która podkreśliła, że rocznica nie jest tylko okazją do podsumowań, ale przede wszystkim do krytycznej refleksji nad tym, jak prawa dziecka funkcjonują dziś.

- Dzisiejsze spotkanie ma charakter szczególny. Nie tylko dlatego, że upływ trzech i pół dekady od przyjęcia konwencji skłania do podsumowań, ale przede wszystkim dlatego, że daje nam przestrzeń do pogłębionej refleksji nad rzeczywistym statusem dziecka we współczesnym świecie. W świecie dynamicznych przemian, w kontekście technologicznym i społecznym, konieczne jest ponowne spojrzenie na skuteczność ochrony praw dziecka.

Jak zaznaczyła, mimo że konwencja pozostaje jednym z najważniejszych dokumentów systemu ochrony praw człowieka, to jej praktyczne stosowanie musi nadążać za zmianami cywilizacyjnymi. Wskazała przy tym na nowe zagrożenia związane z cyfryzacją życia, migracjami czy zmianami w strukturze rodziny.

Do znaczenia dokumentu i jego polskich korzeni odniósł się wiceburmistrz Jasła dr Przemysław Baciak, który zwrócił uwagę na aktualność tematu w kontekście współczesnych kryzysów:

- Konwencja o prawach dziecka to nie tylko bardzo ważny dokument prawa międzynarodowego, ale też bardzo istotny dokument dla nas, dla Polski, dlatego że to właśnie Polska była inicjatorem jej przyjęcia. W tym świecie, w którym ciągle słyszymy o wojnach, w których cierpią dzieci, w którym nowe technologie nie są do końca okiełznane, to właśnie najmłodsi często najbardziej odczuwają skutki tych problemów.

Podkreślił również znaczenie międzynarodowego i interdyscyplinarnego charakteru spotkania, wskazując, że tylko takie podejście pozwala realnie ocenić skuteczność obowiązujących rozwiązań.

Perspektywę naukową i filozoficzną wniósł m.in. prof. dr hab. Rudolf Dupkala, który w referacie wprowadzającym mówił o miejscu dziecka w zmieniającym się świecie wartości:

- Dziecko jest wartością wyjątkową, jest jednostką ludzką w najwcześniejszej fazie jej rozwoju. Dzieciństwo stanowi pierwszy okres w życiu człowieka i zawsze formuje jego dojrzewanie. Jakość dzieciństwa zależy od jakości życia społeczeństwa, w którym dziecko się wychowuje. Losów dzieci nie da się oddzielić od losów kraju, w którym dorastają.

Profesor przypomniał także fundamenty konwencji, wskazując na cztery podstawowe filary: przetrwanie, rozwój, ochronę i uczestnictwo, oraz zasady takie jak niedyskryminacja, prawo do życia i rozwoju czy prawo dziecka do wyrażania własnych opinii.

Dyrektor filii AHE w Jaśle mgr Dariusz Forystek zwraca uwagę na sens organizacji tego typu wydarzeń i ich znaczenie dla środowiska naukowego:

- Celem konferencji było podsumowanie funkcjonowania systemu ochrony praw dziecka w Polsce i Słowacji, a także określenie nowych perspektyw na kolejne lata przez pryzmat doświadczeń prawników i pedagogów z obu państw. W ten sposób konferencja stanowiła szerokie forum dyskusji na temat praw dziecka.

Konferencja była częścią cyklu „Refleksje i perspektywy” i – jak podkreślali organizatorzy – miała być przestrzenią realnej wymiany doświadczeń. Obok uznanych naukowców głos zabrali także młodzi badacze i studenci, co wyróżnia tę inicjatywę na tle podobnych wydarzeń.

W trakcie obrad analizowano nie tylko historyczny rozwój praw dziecka, ale przede wszystkim ich funkcjonowanie dziś – w systemie edukacji, w instytucjach publicznych i w codziennym życiu społecznym. Szczególną uwagę poświęcono ochronie dzieci w środowisku cyfrowym, zdrowiu psychicznemu młodzieży oraz skuteczności mechanizmów przeciwdziałania przemocy.

Wnioski z konferencji są jednoznaczne: mimo solidnych podstaw prawnych, system ochrony praw dziecka wymaga dalszych zmian i dostosowania do nowych realiów. Jasło stało się w sobotę miejscem tej dyskusji – i, jak podkreślali uczestnicy, takich debat powinno być więcej.

Konferencję honorowym patronatem objęli: Przewodniczącego Sejmiku Województwa Podkarpackiego Jerzy Borcz, Starosta Jasielski Tadeusz Gorgosz, Burmistrza Miasta Jasła Adam Kostrząb, Katolickie Stowarzyszenie Civitas Cristiana Oddział w Rzeszowie, Euroregion Karpacki oraz Rzecznik Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak.

AJ