Kiedy mieszkańcy będą mogli odwoływać wójtów (burmistrzów, prezydentów miast)?

Od wyborów samorządowych minęło już kilka miesięcy. Wybrani wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast powoli wdrażają się w swoje obowiązki. Podejmowane przez nich decyzje mogą jednak wywoływać sprzeciw w społecznościach lokalnych. Podczas tego typu tarć na linii wójt (burmistrz, prezydent miasta) i mieszkańcy ci ostatni mogą rozpocząć procedurę wszczynania referendum w sprawie odwołania organu wykonawczego gminy.

Aktualnie z tego typu sytuacją mamy do czynienia w Tarnowie. Tamtejszy wójt zdecydowała się na rozpoczęcie procesu przekształcania szkół w placówki niepubliczne. Wywołało to falę niezadowolenia mieszkańców. W geście protestu zaczęli oni zbierać podpisy osób sprzeciwiających się planom wójta. Ze strony mieszkańców padł również poważny argument, że jeśli wójt nie zmieni swoich planów to mieszkańcy mogą próbować go odwołać w drodze referendum lokalnego. Czy zgodnie z ustawą o referendum mają do tego prawo? A może w przedstawionych okolicznościach wójt może być odwołany przez radę miasta?

Wójtowie bezpieczni przez 10 miesięcy po wyborze

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym jest precyzyjna. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 wniosek mieszkańców w sprawie przeprowadzenia referendum może zostać złożony po upływie 10 miesięcy od dnia wyboru organu. Przytoczony przepis ma swoje uzasadnienie. Otóż każdorazowo nowo wybrany wójt (burmistrz, prezydent miasta) musi dysponować czasem aby wdrożyć się w swoje zadania. Przedstawiona zasada ma jeszcze jeden praktyczny wymiar. Ustawodawca uniemożliwiając wszczynanie procedury referendalnej w okresie 10 miesięcy od dnia wyborów utrudnia wykorzystanie instytucji referendum jako instrumentu, który ma doprowadzić do wcześniejszych wyborów. Wydaje się prawdopodobnym, że gdyby ustawa nie chroniła nowo wybranych władz zaraz po wyborach mielibyśmy do czynienia z dużą ilością referendów, które docelowo miałyby umożliwić ponowne wybory.

Jak zatem przytoczona regulacja prawna przekłada się na praktykę? Jesienne wybory wójtów, burmistrzów i prezydentów miast odbyły się w dwóch terminach. Pierwsza tura 16 listopada 2014 r. a ponowne głosowanie 30 listopada 2014 r. Z powyższego wynika, że referenda w sprawie odwołania wójtów (burmistrzów, prezydentów) w bieżącej kadencji samorządowej będą mogły być inicjowane po dacie 16 września 2015 r. lub 30 września 2015 r. Wszystko zależy od tego czy dany wójt (burmistrz, prezydent miasta) był wybrany w I czy w II turze.

Rada gminy również ograniczona terminami

Referendum w sprawie odwołanie organu wykonawczego gminy może również odbywać się z inicjatywy rady gminy (miasta). W tym wypadku uchwała w sprawie przeprowadzenia referendum dotyczącego odwołania wójta (burmistrza, prezydenta miasta) z przyczyny innej niż nieudzielenie absolutorium może być podjęta po upływie 9 miesięcy od dnia wyboru. Identyczna zasada dotyczy terminu podjęcia uchwały w sprawie nieudzielenia wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) absolutorium, która może być przyczynę referendum odwoławczego.

W aktualnej kadencji rady gmin (miast) będą mogły podejmować uchwały inicjujące referenda w sprawie odwołania wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) po dacie 16 sierpnia 2015 r. lub 30 sierpnia 2015 r. w zależności od tego czy dany wójt (burmistrz czy prezydent miasta) był wybrany w I czy w II turze.

Tomasz Zakrzewski
www.referendumlokalne.pl