Podziel się życiem – zostań dawcą szpiku
Blisko 3,5 tysiąca zachorowań rocznie w Polsce i od 60 do 90 mln na świecie. Tyle osób zapada na białaczkę, zwaną inaczej nowotworem krwi. Dla niektórych chorych jedyną szansą na wyleczenie jest przeszczep szpiku. Z tą myślą Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych Jasła i Regionu Jasielskiego „Nasz Dom” w najbliższą niedzielę, 26 września organizuje akcję pod hasłem „Podziel się życiem – zostań dawcą”.
- Poprzez tę akcję chcemy rozpropagować ideę dawstwa szpiku, obalić niektóre stereotypy, które temu towarzyszą i mamy także nadzieję, że w Jaśle coraz więcej ludzi będzie krwiodawcami, bo te dwie sprawy się ze sobą wiążą – mówi nam 27-letni Łukasz Kotulak, jeden z pomysłodawców, współorganizator akcji, wiceprezes Stowarzyszenia. Ta kampania ma także na celu obalenie mitów i stereotypów krążących na temat przeszczepów. - Mitem jest rzekome wbijanie igieł w kręgosłup. Do lat 90-tych powszechna była metoda pobierania szpiku z grzebienia talerza kości biodrowej. Zabieg odbywał się pod narkozą i polegał na wkłuwaniu strzykawek w kość biodrową i odsysaniu zgromadzonego tam szpiku. Obecnie zabieg polega na podaniu dawcy specjalnego leku, który powoduje, że komórki szpiku kostnego namnażają się i przemieszczają się z kości do krwioobiegu. Ten proces trwa od 3 do 5 dni. Następnie dawca podłączany jest przez żyłę łokciową do urządzenia, które z jego krwi obwodowej izoluje komórki macierzyste. Zabieg trwa ok. 1,5 godziny, przeprowadzany jest w zupełnej świadomości, a ból ogranicza się do wkłucia 2 igieł w żyłę łokciową dawcy i to wszystko – wyjaśnia 22-letni Tomek Stępniak, członek Stowarzyszenia, współorganizator akcji.
Na białaczkę może zachorować każdy. Poszczególne jej typy wykazują różną częstość w poszczególnych grupach wiekowych. Ostra białaczka limfoblastyczna występuje częściej u dzieci i młodzieży, przewlekła białaczka limfocytowa – u ludzi w wieku podeszłym, a przewlekła białaczka szpikowa w wieku średnim.
Białaczka to choroba, która powoduje zmiany we krwi. W szpiku kostnym powstają trzy podstawowe elementy krwi: czerwone krwinki, które przenoszą tlen i dwutlenek węgla, białe krwinki, odpowiedzialne za obronę przed infekcjami i płytki krwi, które umożliwiają jej krzepnięcie. W organizmie osoby chorej na białaczkę dochodzi do niekontrolowanego namnażania się w szpiku kostnym patologicznie zmienionych niedojrzałych komórek, które nie pozwalają się rozwijać zdrowym krwinkom. W końcu szpik kostny jest przepełniony i nieprawidłowe komórki, zwane blastami, dostają się do obiegu krwi, a wraz z nią - do różnych narządów: wątroby, śledziony, węzłów chłonnych, płynu mózgowo-rdzeniowego, nerek czy gonad.
Przy niektórych typach białaczki, przeszczep szpiku od osoby niespokrewnionej, to jedyna nadzieja na wyleczenie. Pacjent musi dokonać wyboru między chemioterapią, która jedynie oddala perspektywę śmierci, a przeszczepem, który może doprowadzić do całkowitego wyleczenia.
Niedzielna akcja, która odbywa się pod patronatem honorowym podkarpackiego wicekuratora oświaty Antoniego Wydro, przeprowadzona zostanie we współpracy z Oddziałem Terenowym Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa mieszczącym się przy jasielskim szpitalu. - Będzie to polegało na pobraniu próbek krwi od jak największej ilości potencjalnych dawców szpiku. Od każdej osoby w wieku 18-45 lat, która wypełni ankietę zdrowotną, zostanie przebadana i podpisze oświadczenie, zostaną pobrane 2 próbki krwi, po 4 mililitry każda. Pobrana krew zostanie oznaczona specjalnymi kodami cyfrowo-liczbowymi (dane osobowe nie są widoczne) i przekazana do RCKiK w Kielcach. Obydwie próbki zostaną przebadane pod względem antygenów zgodności tkankowej HLA. Badania określą też grupę krwi oraz występowanie przeciwciał na choroby, które wykluczają potencjalnego dawce. Wynik badania i zaszyfrowane dane osobowe zostaną umieszczone w bazie kandydatów na dawców szpiku kostnego w Centralnym Rejestrze w Warszawie - w Poltransplancie – tłumaczy przebieg akcji Kotulak, który również odda swoją krew. Jak sam przyznaje, decydując się na udział w tym przedsięwzięciu kierował się względami rodzinnymi. - W latach 80., gdy na białaczkę nie było tak dobrych lekarstw jak teraz, a przeszczepy nie były tak powszechne, mój dziadek umarł na białaczkę, po kilku miesiącach choroby. Mnie mama nauczyła, żebym starał się zrobić coś dobrego dla innych i dać coś z siebie innym - opowiada wiceprezes Stowarzyszenia.
Z tych samych pobudek w akcji uczestniczy Tomek. – Ponad 9 lat temu na świat przyszedł mój młodszy brat. Gdy się urodził jego stan była bardzo ciężki. Tylko pomoc naszych wyspecjalizowanych jasielskich lekarzy oraz nowoczesnego sprzętu, który wówczas szpital dostał, uratował życie mojego brata. To wpłynęło na moją decyzję, żeby coś zrobić dla społeczeństwa. Udało się uratować kogoś bliskiego dla mnie, więc ja tak samo chcę pomóc ludziom poprzez Dzień Dawcy Szpiku – opowiada 22-latek.
Jednak nie każdy może zostać dawcą. Może nim być pełnoletni, ale w pełni zdrowy, tj. nieobciążony chorobami genetycznymi, dziedzicznymi i przewlekłymi człowiek w wieku 18 - 40 lat. Dawstwo szpiku wykluczają z kolei chorzy na: serce, nadciśnienie, hemofilię i inne choroby krwi, epilepsję i inne choroby neurologiczne, anemię, hemofilię, nerki wraz z układem moczowym, kiłę, gruźlicę, choroby autoimmunologiczne, choroby nowotworowe, cukrzycę, aktywną astmę, łuszczycę, wirusowe zapalenie wątroby (każdego typu), nosiciele wirusów HIV, HCV, CMV. Dawstwo dyskwalifikują na okres 6 miesięcy także przebyte zabiegi operacyjne, tatuaże, przekłucia uszu lub innych części ciała, ciąża oraz waga ciała poniżej 50 kg.
Termin pobrania zsynchronizowany jest z przygotowaniem pacjenta do transplantacji. Szpik dostarczany jest do kliniki transplantacyjnej przez specjalnego kuriera i podawany choremu w postaci kroplówki.
Banki potencjalnych dawców szpiku powstają ze względu na bardzo niskie prawdopodobieństwo istnienia identycznych antygenów zgodności tkankowej wśród ludzkiej populacji. Szansa znalezienia zgodnego, niespokrewnionego dawcy jest tym większa, im większy jest rejestr dawców, tzn. im więcej chętnych do oddania szpiku, tym więcej chorych można uratować. W krajach, gdzie rejestry liczą kilkaset tysięcy i więcej potencjalnych dawców prawdopodobieństwo znalezienia zgodnego dawcy wynosi nawet 80%. Aktualnie w Polsce zarejestrowanych jest około 50 tys. potencjalnych dawców szpiku w 6 bankach. Wszystkie działające w Polsce rejestry należą do Światowego Banku Szpiku Bone Marrow Donor Worldwide z siedzibą w Leiden (Holandia). Bank skupia 96 rejestrów z 43 krajów świata i gromadzi informacje ponad 11 milionów potencjalnych dawców komórek krwiotwórczych. Największe rejestry funkcjonują w USA - ok. 5 mln, Niemczech – ok. 3,5 mln, Wlk. Brytanii - ok. 750 tys., Włoszech - 330 tys. Nawet 10-milionowe Czechy mają rejestr liczący ok. 50 tys. dawców.
Za pośrednictwem bankowej wyszukiwarki internetowej wszyscy dawcy są widoczni i dostępni (ujawniony jest tylko kod identyfikacji i HLA) dla wszystkich ośrodków zajmujących się doborem par dawca-biorca na całym świecie. Jeśli dawca jest wstępnie zgodny z pacjentem rozpoczyna się kolejny etap, tj. procedura doboru dawca-biorca.
Więcej informacji na temat akcji można znaleźć na portalach społecznościowych:
www.nk.pl/profile/35789556 oraz www.facebook.com/profile.php?id=100001534825429 oraz: www.poltransplant.org.pl, www.rckk.rzeszow.pl, www.leukemia.pl, www.fundacjauj.pl,
www.szpik.info.
***
Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych Jasła i Regionu Jasielskiego „Nasz Dom” zajmuje się organizacją imprez sportowych, kolonii letnich i obozów zimowych, a także szkoleń unijnych. - W tych aspektach współpracujemy ze Związkiem Młodzieży Wiejskiej "Wici" oraz z Podkarpacką Radą Organizacji Pozarządowych. Od 2009 roku współpracujemy z jasielskim sztabem Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – wylicza Łukasz Kotulak. Do Stowarzyszenia należą społecznicy, harcerze i nauczyciele z 4 gmin powiatu jasielskiego.
(kp)