Rodzicielskie świadczenie uzupełniające – czyli emerytura dla mam i ojców. Kto ma do niej prawo?

„Matczyna emerytura”, czyli rodzicielskie świadczenie uzupełniające (RSU), zwane również świadczeniem „Mama 4+”, jest przyznawana przez ZUS lub KRUS kobiecie, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci, ukończyła 60 lat, nie ma niezbędnych środków utrzymania oraz spełnia pozostałe wymagane warunki. W szczególnych przypadkach o świadczenie może ubiegać się również mężczyzna. 

Świadczenie  przysługuje w wysokości najniższej emerytury (od 1 marca 2026 r. jest to 1978,49 zł brutto). Jeżeli jednak osoba zainteresowana pobiera już emeryturę lub rentę z ZUS, KRUS albo innego organu rentowego w kwocie niższej od najniższej emerytury, rodzicielskie świadczenie uzupełniające stanowi dopłatę do wysokości najniższej emerytury. Oznacza to, że jego wysokość odpowiada różnicy między kwotą najniższej emerytury a wysokością pobieranej emerytury lub renty. Na przykład, jeśli emerytura wynosi 1000 zł brutto, rodzicielskie świadczenie uzupełniające będzie wynosić 978,49 zł brutto. Rodzicielskie świadczenie uzupełniające podlega corocznej waloryzacji – informuje Wojciech Dyląg, regionalny rzecznik prasowy ZUS w woj. podkarpackim. 

„Matczyna emerytura” – nie tylko dla mam

ZUS lub KRUS przyzna świadczenie:

• matce, która ukończyła 60 lat urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci i nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania.
• ojcu, który ukończył 65 lat i wychował co najmniej czworo dzieci – w przypadku, kiedy matka dzieci nie żyje, porzuciła dzieci lub długotrwale zaprzestała ich wychowywania oraz jeśli nie posiada on dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania. 

Co ważne, RSU przysługuje nie tylko w przypadku wychowywania własnych dzieci, ale także w razie wychowywania dzieci współmałżonka, dzieci przysposobionych lub przyjętych na wychowanie w ramach rodziny zastępczej (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, bo takim rodzinom świadczenie nie przysługuje). 

Rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje wyłącznie osobom mieszkającym w Polsce i mającym (po ukończeniu 16. roku życia) tzw. ośrodek interesów życiowych na terytorium naszego kraju – przez co najmniej 10 lat. Świadczenie to może być przyznane obywatelom Polski, państw Unii Europejskiej oraz EFTA, a także cudzoziemcom legalnie przebywającym na terytorium Polski. Uzyskanie prawa do świadczenia nie jest uzależnione od wcześniejszego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. 

Co zrobić, aby otrzymać rodzicielskie świadczenie uzupełniające?

Rodzicielskie świadczenie uzupełniające przyznawane jest na wniosek, który składa się do Prezesa ZUS lub Prezesa KRUS. Do wniosku (w ZUS należy użyć formularza ERSU) należy dołączyć m.in.

•             informację o numerach PESEL dzieci,

•             oświadczenie dotyczące sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i materialnej (w ZUS formularz ERU), zaświadczenia potwierdzające osiągane dochody,

•             zagraniczny dokument stanu cywilnego potwierdzający urodzenie dziecka, jeżeli akt urodzenia dziecka nie jest sporządzony w polskim rejestrze stanu cywilnego,

•             orzeczenie sądu o powierzeniu sprawowania pieczy zastępczej nad dzieckiem,

•             inne dokumenty, które mogą mieć wpływ na przyznanie prawa do świadczenia,

•             dodatkowo od 1 stycznia 2022 r. do wniosku należy złożyć oświadczenie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. 

W przypadku, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie „Mama 4 plus” pobiera emeryturę lub rentę wypłacaną przez inny organ rentowy niż ZUS lub KRUS, na przykład z zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy, wnioski o rodzicielskie świadczenie uzupełniające będą rozpatrywane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie może zostać przyznane, jednak jego wypłata oraz obsługa będą realizowane przez odpowiednie organy emerytalno-rentowe, takie jak Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA czy Wojskowe Biuro Emerytalne. Te jednostki odpowiedzialne są za wypłatę świadczenia przyznanego przez Prezesa ZUS, a także za monitorowanie jego wypłaty, przeliczanie oraz ewentualne wstrzymywanie. 

Rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje na stałe, o ile nie zmienią się okoliczności wpływające na prawo lub wysokość tego świadczenia. Osoba pobierająca świadczenie Mama 4 plus ma obowiązek informowania ZUS o wszelkich zmianach, które mogą wpłynąć na prawo do tego świadczenia oraz jego wysokość. Dotyczy to na przykład podjęcia zatrudnienia, uzyskiwania dodatkowych dochodów czy nabycia prawa do innego świadczenia. Należy również powiadomić ZUS o zaprzestaniu zamieszkania w Polsce, utracie obywatelstwa polskiego, prawa pobytu lub stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także o uznaniu dalszego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej za nielegalny – dodaje rzecznik. 

Trzeba także zgłaszać przypadki tymczasowego aresztowania lub odbywania kary w zakładzie karnym (z wyjątkiem odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego). Organ rentowy oceni, czy osoba dysponuje niezbędnymi środkami do życia, a w zależności od tej oceny podejmie decyzję o wypłacie świadczenia lub jego wstrzymaniu. W pozostałych przypadkach, gdy ustają przesłanki do przyznania świadczenia, organ rentowy wstrzyma wypłatę matczynej emerytury. 

Okoliczności będące podstawą do wstrzymania tego świadczenia to np.:

- pobyt w areszcie śledczym lub zakładzie karnym,

- ustanie przesłanki zamieszkania w Polsce,

- posiadanie niezbędnych środków utrzymania (np. podjęcie zatrudnienia). 

Więcej informacji znaleźć można na stronie internetowej ZUS: Rodzicielskie świadczenie uzupełniające - MAMA 4+ - ZUS 

Wojciech Dyląg
regionalny rzecznik prasowy ZUS
w woj. podkarpackim