RZGW: przedstawiamy sytuację jaka realnie zaistniała w czasie powodzi

Trudno nie mieć przemyśleń po 14 latach, gdy wraca sprawa Kąty-Myscowa, na tle powodzi w Kotlinie Kłodzkiej, gdzie też zawiniły 2 lub 3 zbiorniki.
Ja bym Pańską matematykę widział jeszcze inaczej: otóż ten maksymalny przepływ w Topolinach wynosił wg wodowskazu i matematyki IMGW (691 cm i ich model podaje prawie 900 m3/sek.) Przy okazji maksymalny wysoki przepływ w Krempnej to mniej niż 200 m3/sek liczony razem z potokiem Wilsznia płynącym z Polan oraz potokiem Krempna. I wówczas Pański rachunek, który ma wskazać liczby do postulatu nie przekroczenia poziomu wałów koło MOSiR, pozostaje prawidłowy ale wskazuje jeszcze jedno prawdopodobieństwo. Otóż Klimkówka wypuszczała prawdopodobnie cały dopływ, którego sądzę, że nie byli w stanie zmierzyć i sami mogli nie wiedzieć jaka była wielkość zrzutu. Tak się składa, że gdy Pan odejmie od prawie 900 m3/sek: 858 - 409 (które Pan wyliczył jako przepływ wody z dorzecza Ropy poniżej Klimkówki) wychodzi 449 m3/sek czyli niemal dokładnie tyle, ile twierdzą vipy z Krakowa, że dopływało do Klimkówki. A pewnie było tak, że zbiornik groził przepełnieniem i katastrofą a więc puszczali cały dopływ. Bo wcześniej oszczędzali wymierne straty w Gorlicach i Bieczu. Choć są i takie hipotezy - powtórzyła to p. Kurowska dziś w TV Republika - że chodziło o utrzymanie poziomu wody w Klimkówce bo miały być jakieś zawody za parę dni? Słyszałem też plotkarską wersję, że chodziło właśnie o podlanie Gorlic, żeby wyszła konieczność budowy kolejnego stopnia Klimkówki. Prokuratura umorzyła śledztwo na podstawie opinii biegłego, dla którego była to najważniejsza i najbardziej dochodowa robota w całej karierze. Pamiętam, że topornie jeszcze wtedy wyglądające, prognozy pogody, najpierw zapowiadały ustawanie opadów a dopiero późnym wieczorem model składający się z czarnych linii - jak poziomice - na białym tle z sygnaturami w milimetrach słupa wody - zaczął pokazywać 120 mm i akurat - tutaj jest całkowita dziura w logice p. Kądziołki - opady w nocy zarówno w okolicach Gorlic i na południe od Gorlic jak i w paśmie Magurskim, z którego też Wisłoka odprowadza tylko część bo od siodła między Cieklinem a Foluszem woda spływa w kierunku Ropy wypadały w takich godzinach, że miały dopłynąć do Biecza czy Gorlic albo Jasła około 9-10 rano. P. Kądziołka - dziwię się, że nikt z obecnych tego nie zakwestionował - utrzymuje, że opady szły z północy na południe bo gdyby było odwrotnie to by się spotkał spływ opadowy ze spływem z Klimkówki i wtedy dopiero byłaby katastrofa. To absurd. Rzeczywiście - kropla deszczu, która opada gdzieś w Magurze potrzebuje kilku do kilkunastu godzin, żeby dopłynąć do większego strumienia a później do Ropy czy Wisłoki to już jest 1 godzina i też 1 godzina by być w Jaśle. I akurat przesunięcie o 1 czy 2 godziny w czasie rozpoczęcia opadów koło Jasła i Gorlic w relacji do obszarów górskich nie ma tu żadnego znaczenia. Opady zamieniały się w dopływ do Klimkówki 450 m3/sek przez kilka godzin a stamtąd w 1,5 godziny były w Jaśle tak samo jak opady gdzieś w Ropicy czy Wapiennym. Sprawa jak wiadomo trafiła do Prokuratury w Nowym Sączu i została umorzona na podstawie opinii biegłego o tzw. superpozycji fal na Ropie, Wisłoce i Jasiołce. Biegłego łatwiej skłonić do takiej czy innej wersji niż sąd - mimo wszystko i stąd sprawa nie mogła trafić do sądu. Bo tam są kolejne instancje odwoławcze i w końcu sprawa mogła się wydać. Być może zawarto tez jakiś deal: wy nam spokój a my wam pozwolimy na zaporę Kąty-Myscowa. Nie wyjaśnienie sprawy zalania Jasła - celowo piszę zalania Jasła (Biecza i Gorlic) a nie powodzi w Jaśle jest wielkim błędem a jeszcze większym, jeśli władze Jasła czyli M. Kurowska ustąpiły przed jakimś naciskiem połączonym z obietnicami lub mediacją. Teraz ta błędna a potwierdzona formalnie interpretacja będzie latami przeszkadzać w adekwatnym do rzeczywistości załatwieniu problemu powodzi / suszy w Jaśle (niepokoi mnie ciągłe mówienie o Mielcu nawet bardziej niż o Dębicy). Dziś też - w TV Republika - padła nazwa Mielec czyli miejsce zamieszkania marszałka województwa.
Jeszcze trochę liczb w nawiązaniu do vipów z Krakowa oraz biegłego, którego użyła Prok. z N. Sącza. Otóż maksymalny przepływ w Żółkowie na Wisłoce był w 1948 roku i wynosił prawie 500 m3/sek ale normalne, bardzo wysokie stany są o metr niższe a przepływ wynosi około 300 m3/sek i podobnie było na Jasiołce. W efekcie Wisłoka w Krajowicach odnotowała najwyższy wysoki przepływ ponad 1300 m3/sek i w dalszym ciągu mieścił się on w wałach PRL-owskich w okolicy osiedla Mickiewicza czy mostu na Kaczorowy. Zresztą taki przepływ w Krajowicach (czyli Wisłoki już po wchłonięciu Ropy na Gądkach i Jasiołki poniżej dawnej rzeźni) przy faktycznie niższym przepływie na Ropie (właśnie te 690 m3/sek lub w pobliżu oraz większym niż 4 czerwca 2010 przepływie na Wisłoce np. około 350 m3/sek i Jasiołce - np. 250 m3/sek, był wielokrotnie notowany. Woda była pół metra pod koroną wału ale nigdy go nie przewyższyła od połowy lat 70-tych. Teraz też wysokość obwałowania Wisłoki od południa - już po wchłonięciu Ropy - była wystarczająca bo woda wlała się do miasta od strony MOSiR czyli z Ropy, która przelała się "nad" Wisłoką przed i w obszarze ujścia.
I jeszcze jedna cyfra: otóż nawet te 450 m3/sek, o których mówił vip z Krakowa daje 1,6 miliona m3 na godzinę czyli przyrost poziomu lustra wody w zbiorniku o 53 cm na 1 godzinę a więc około 3 metry przez 6 godzin. Z kolei wg Kądziołki oni jedynie akceptowali wzrost poziomu o mniej niż 20 cm czyli o niewiele ponad 1 metr na godzinę. Patrząc na to śledczo - nie widzę wielkiej różnicy przez 1 lub 2 godziny a można było wtedy śledzić zarówno dopływ do zbiornika jak i wieści z wodowskazów. I zacząć zrzut 450 m3/sek już po przejściu "naturalnej fali". Nie była to wcale wielka filozofia. A w drugą stronę rachunek był jeszcze prostszy. Widząc przepływ w Topolinach i dalszy dopływ od Ropy w dół rzeki przez Gorlice i Biecz czyli te prawdopodobnie około 500 m3 musieli wiedzieć, że zrzucanie kolejnych 500 m3 spowoduje prawie dwukrotnie wyższy przepływ na Ropie niż kiedykolwiek w historii miało to miejsce. Moim zdaniem zrzucali wszystko bo bali się katastrofy całej tamy a nawet zrzucanie 284 m3/sek, do czego się przyznali, to już było dużo za dużo. Te 3 metry wzrostu poziomu lustra wody przy zatrzymaniu zrzutu albo 2 metry przy retencji 300 m3/sek a zrzucaniu 150m3/sek to zaledwie odpowiednio 9 milionów m3 lub 6 milionów a więc 2 razy mniej niż powinni mieć rezerwy a powinni mieć jeszcze więcej - sami stwierdzili, że była decyzja z wyższego szczebla. Z tej samej beczki: chyba lepiej było przez wiele godzin podtapiać Gorlice 100 m3/sek i mieć miejsce w zbiorniku na 6 czy nawet 10 godzin kolejnych nawalnych opadów po 20 mm/godz. niż lekko podtapiać te same Gorlice a później je dokumentnie zatopić.
I tutaj dochodzimy do smutnej pointy, że jakoś zawsze w wypadku zbiorników mokrych mają one tylko ścinać wierzchołek fali powodziowej i to - w jakimś karykaturalnym wręcz wymiarze - wychodzi na to, że 80% to jest woda na suszę, która ma być w zbiorniku zawsze, na suszę, której nie ma nigdy a tylko 20% to jest miejsce na wodę żeby mnie było powodzi, która bywa często. I akurat wtedy jak miejsce na przechwycenie powodzi jest potrzebne, żeby uchronić nie tylko ludzi przed katastrofą, nawet utratą życia ale i zwyczajnie ekstremalnie kosztowna infrastrukturę przez zniszczeniem a społeczeństwo przed kosmicznymi kosztami jaj zbudowania na nowo - to tego miejsca akurat nie ma bo wcześniej już padało. Powodzie są właśnie dlatego, że na ogół przed tym przepełniającym czarę deszczem, właśnie padało.
I jeszcze jedna rzecz - zachowanie przepływu biologicznego - powiedzmy, że 2 m3/sek wymaga określonego rezerwuaru. Na 100 dni czyli 3 miesiące bitej suszy bez żadnego dopływu to 17 milionów m3. A więc nawet na tak ekstremalną sytuację w Klimkówce wystarczy 1/3 całej pojemności zbiornika. I wówczas pozostaje aż 30 milionów m3 czyli rezerwa na UWAGA: 40 godzin nieprzerwanej retencji 200 m3/sek.
Niestety - zbiornik budował się 20 lat - pamiętam jak sympatycznie zadekowaliśmy się na stoku naprzeciw budowy z urodziwą koleżanką ze studiów jakieś 40 lat temu i w międzyczasie podpatrywaliśmy budowę - a od 30 lat jest czynny. "Wody Janowe", które vip z Krakowa nazwał świętojańskimi były akurat modne w pogodzie w latach 70-tych i 80-tych , niemal co roku ale potem coś się chyba zmieniło w pogodzie i wcale nie wskutek działalności człowieka - co jest w tej sytuacji bez znaczenia. A procedury ochrony przeciwpowodziowej i retencji nie uległy zmianie - o czym dobitnie wypowiada się vip z Krakowa. I tak wydano miliardy na zaporę, oficjalnie na cele przeciwpowodziowe a w rzeczywistości PZW ma fajną metę, żeby złowić rybkę, jest gdzie zrobić porządna imprezę, nakręcić film i jest kontekst do opowieści jak to strasznie wzrośnie jakość życia i PKB od eksplozji turystyki, której nie widać od 30 lat podobnie jak od 40 lat na siostrzanej zaporze na Wisłoku w Besku.
W formule znacznego wypełnienia zbiornika i rekreacji oraz retencji nie ma mowy o sprawnie wypełnianej funkcji przeciwpowodziowej. I ten jeden raz kiedy ta zapora mogła się zwrócić - akurat zawiodła. Chyba żeby była dwukrotnie większa.
Albo gdyby niżej znajdowała się kolejna, odpowiednio duża tama przed Gorlicami - z rezerwą przeciwpowodziową w wysokości 2/3 pojemności albo nawet zbiornik suchy, z pastwiskami, które ulegałyby zalaniu jedynie w ekstremalnych sytuacjach.
Obawiam się, że taki sam biznes turystyczno-nieruchomościowy (i nie mam tu na myśli wyłącznie podatku od nieruchomości, na który ostrzy sobie zęby gmina Krempna i Nowy Żmigród) pod pretekstem ochrony przed powodzią i suszą "zrobimy" na zaporze w Myscowej. Tutaj rachunek jest bardzo podobny. Do funkcji retencyjnej wystarczy 15 milionów m3 ale ma być 45 milionów, że niby zalew będzie wypełniony ale i tak rezerwa powodziowa w postaci 5-10 milionów m3 starczy na ratunek przed powodzią. W razie "W" - i tak nie starczy. Jest tam i całe mnóstwo innych problemów, których nie było w Klimkówce. Przede wszystkim strefa cofki - bardzo rozległa i płaska, dodatkowo jedyne połączenie pomiędzy Krempną a Polanami. W obecnym kształcie projektu oznacza totalną katastrofę cywilizacyjną, bagno, błoto i pewnie szereg innych problemów bo nie tylko eko-ochraniarze są przeciw ale i rozsądni ekolodzy a samej cofce - bez wnikania w tematy przeciwpowodziowe sprzeciwiają się również poważni urzędnicy. Konkurencyjna partia polityczna do PiS i SP od dawna ciągnie projekt w kierunku zbiornika suchego. Tutaj też wygląda na to, że politycy próbują ugrać sukces i głosy (czy na pewno tylko to) i myślą, że jakoś te retencję na suszę, przeciwpowodziowość oraz walory przyrodniczo-krajobrazowe da się pogodzić. Choć oficjalnie podobno powstał sojusz ochraniarzy i polityków PiS i SP: zapora tak - rekreacja zero. A później się jakoś to wymyśli, żeby rekreację też jakoś stworzyć i podnieść atrakcyjność inwestycyjną czyli ceny gruntów.
W rzeczywistości - nie da się tego ze sobą pogodzić: suszy, powodzi i przyrody. Dla suszy potrzeba mniej miejsca i może być rekreacja gdy jest konflikt bo spadnie poziom wody i nikt nie utonie. Ale rekreacja i ochrona przed powodzią to połączenie, którego nie da się przeprowadzić w jednofazowym, górskim zbiorniku wodnym o dużej pojemności. Być może nie da się połączyć nawet urody i ochrony krajobrazu z ochroną przed powodzią - bo zbiornik suchy w górach to alternatywa, której nie wybrałby nikt.
To łączy Klimkówkę i Myscową. Nieracjonalne ulokowanie urządzenia przeciwpowodziowego w parku narodowym czy tez terenie, który tym parkiem nieformalnie jest.
Klimkówka już stoi ale w dalszym ciągu da się pomyśleć o inteligentnych zbiornikach nieco niżej, na względnie płaskim terenie, które mogłyby przechwytywać nadwyżki wody z dopływów Ropy albo i z samej Ropy. Koniecznie w układzie połączonych dwóch zbiorników, z których jeden, znacznie mniejszy, mógłby być ulokowany obok koryta i zasilany z jazu / stopnia wodnego i pełnić funkcje rekreacyjne - aktywnego wypoczynku a nie "daczowego popijania w ulach" (jak niektórzy nazywają domki letniskowe) i siedliska nielegalnych odpływów z fikcyjnych "przy-daczowych" oczyszczalni - są co najmniej dwa takie duże dopływy między Gorlicami a Jasłem. Gdyby przechwytywana woda zasilała złoża podziemne - świetnie.
Podobnie - a nawet lepiej - ma się sprawa z Kątami-Myscową. Co najmniej kilka dopływów jak Iwielka czy Kłopotnica (Szczawa) da się ujarzmić w ciekawych zbiornikach mokro-suchych na dużym i względnie płaskim terenie a nawet można byłoby kierować tam nadwyżki z dużej Wisłoki. Być może jeden z takich zbiorników mógłby znajdowac sie w Myscowej. Takie niewielkie (relatywnie: 1 km x 1 km x 10 m głębokości daje 1 milion m3) zbiorniki, uzupełnione inteligentną mikroretencją w górach, byłyby zupełnie wystarczające dla zapewnienia bezpieczeństwa przed powodzią dla Jasła oraz przed suszą. Bo znów - w wersji mokrej rezerwa Kąty-Myscowa ma wynosić ledwie 8 milionów m3. Dla zapewnienia przepływu biologicznego 1 milion m3 wystarczy. Natomiast zawieranie jakichś sojuszy z Mielcem i Dębicą, że niby Jaślanie im zapewnią bezpieczeństwo przed powodzią i suszą - to czysty absurd. Spójrzcie na przepływy Wisłoki w Kotani i w Mielcu, na proporcje powierzchni dorzecza Wisłoki - od źródeł Wisłoki do planowanej tamy oraz od tamy do Mielca. Na liczbę odpornych na suszę "leśnych" dopływów Wisłoki w dolnym biegu. W dodatku Jasło jest w tym dealu tak słabe w relacji do Mielca i Dębicy, że tamci nie muszą przestrzegać żadnych reguł. Oni mają gdzie zadbać o swoje bezpieczeństwo przed powodzią i przed suszą. Jaślanie mają tylko ten górski i pogórski kawałek powiatu. I nic więcej.
Trzeba spojrzeć na Kotlinę Kłodzką - na obszar trochę mniejszy ale z wyższymi górami i opadami. Tam też jest wiele rzek. I tylko kilka zbiorników łącznie może uchronić Kłodzko przed katastrofą.
Obniżenie przepływu na Wisłoce przed Jasłem o 150 m3/sek też nic nie da gdy zaleje je Ropa. Jak 4 czerwca 2010 r.
Spójrzcie tez na aspekt czysto pragmatyczny. Już prezydent Narutowicz - ten sam, który zginął w zamachu chciał wybudować tamę w Kątach. Rozważano też zaporę na Wisłoce koło Kamienicy Dolnej (przy ujściu Kamienicy) - miałaby pojemność aż 185 milionów m3. Wówczas Myscowa była wielką wsią z dwiema bibliotekami? Widać, że działanie i jego miejsce jest nie do końca zbilansowane z celami. Dlatego tak ciężko to idzie. Gdyby nie szukano bata na Tuska - że zabrał Jasłu zaporę w Kątach i Jasło zalało, w co miejscowi cwaniacy wpuścili nawet samego Kaczyńskiego - i na odwrót, na PiS, że wykupili jakieś działki i będą zarabiać na wzroście cen gruntów (dlatego PO skłania się do zbiornika suchego), gdy powstanie inwestycja może - wzorując się na Kłodzku - dałoby się spokojnie stworzyć mądry plan powstania wielu obiektów mniejszych, w tym na (przy) Jasiołce oraz na (przy) Ropie oraz na (przy) Wisłoce. Obiektów naprawdę wielofunkcyjnych i biorących pod uwagę uwarunkowania rzeczywiście współczesne.
A tak "lecą tatka latka".
Może więc warto przemyśleć wszystko od nowa, wynająć nowych, nieskażonych specjalistów, stworzyć jakiś panel społeczny i przeprowadzić w końcu solidne, jawne i otwarte konsultacje.
Zacząć od nowa i dojść do właściwego celu?