Jasielscy archeolodzy odkrywają stanowisko o charakterze obronnym

Wzgórza nad Warzycami to pasmo wzniesień położonych na północ od miasta Jasła. Jest ono częścią Pogórza Strzyżowskiego i rozciąga się od rzeki Wisłoki po Wisłok. Najwyższym wzniesieniem jest Babia Góra, którego wysokość dochodzi do 387 m.n.p.m. W jego zachodniej części znajduje się szereg pamiątek historycznych oraz osobliwości przyrodniczych. Listę uzupełnia nowe odkrycie dokonane przez parę jasielskich archeologów Joannę Pilszyk oraz Piotra Szmyda.

Relikty przeszłości oraz osobliwości przyrodnicze położone w zachodniej części Garbu Warzyckiego sprawiają, że miejsce to ma niepowtarzalny charakter. Drugiego takiego miejsca, z tak dużym nagromadzeniem pamiątek historycznych jakie właśnie tam występują, próżno szukać w pobliżu Jasła. Obok neolitycznych grobowców – kurhanów, ruin zamku „Golesz”, cmentarzy, ziemianek i okopów wojennych znajdziemy tam ostańce kamienne (podobne do tych w Czarnorzekach), malowniczy wodospad oraz rozległą panoramę na Beskid Niski.

Do listy osobliwości należy dopisać nowoodkryte stanowisko archeologiczne położone w południowo – wschodniej części wsi Bieździadka.

Stanowisko położone jest na wąskiej odnodze cypla opadającego ku potokowi Bieździadka. Z trzech stron bronione było naturalną stromizną stoków. Natomiast od strony wysoczyzny, od strony najłatwiejszego dostępu, wjazd zabezpieczony był za pomocą dwóch linii wałów i poprzedzających je fos. Wysokość wałów dochodzi do ponad 2m i można przypuszczać, że zwięczone były parkanem, płotem lub palisadą.

Intrygująca jest wielkość tego założenia. Wraz z wałami obronnymi zajmuje on powierzchnię ok. 9 arów. Tak mała przestrzeń mogła pomieścić zaledwie jedno niewielkie domostwo. Warto dodać, że z miejsca tego nie roztacza się rozległy widok na okolicę. Co wyklucza stanowisko o charakterze strażnicy czy punktu obserwacyjnego. Położenie obiektu, sprawia wrażenie „schowanego” –„ wciśniętego” czy ukrytego pomiędzy wzgórzami, usytuowanego z dala od głównych rzek, co może wskazywać na chęć ukrycia się.

Okoliczna ludność nazywa to miejsce „Kocim Zamkiem” co wskazywałoby, że wały wznieśli Husyci uchodzący z Czech. Nazwa "Koci Zamek" oznacza obóz utwierdzony koczami tj. wozami wojennymi. W języku węgierskim „kocsi” (wym. koczi) oznacza wóz, w języku

czeskim „koča” to kareta a „koči” oznacza woźnice. Miejscowe legendy opowiadają o konfederatach barskich pochowanych w miejscu zwanym Kocim Zamkiem.

Odkrycie było możliwe dzięki wprowadzaniu nowoczesnych technik i narzędzi (jak Geograficzny System Informacji) do pracy muzealnika oraz wykorzystaniu danych LIDAR (Light Dedection and Ranging) udostępniane w ramach projektu ISOK (Informatyczny System Osłony Kraju przed zagrożeniami) przez Geoportal 2 www.geoportal.gov.pl . Odkrycia dokonała para jasielskich archeologów Joanna Pilszyk oraz Piotr Szmyd, którzy w dniu 21.04.2014 przeprowadzili w miejscu tym prospekcję terenową potwierdzającą istnienie fortyfikacji ziemnych. W trakcie oględzin nie natrafiono na żadne zabytki ruchome pozwalające datować ów obiekt. Teren przeszukano za pomocą detektora metalu, również bezskutecznie. Pozyskane zabytki miały wzbogacić zbiory Muzeum Regionalnego w Jaśle.

Garb Warzycki to wyjątkowe miejsce, gdzie relikty przeszłości przeplatają się z osobliwościami przyrodniczymi. Kto nie był powinien je zobaczyć, a kto był może je ponownie odwiedzić . Kiedy warto wybrać się na wycieczkę? Każda pora roku posiada wyjątkowe walory. Może nie koniecznie w skwarze letniego słońca. Można się tam wybrać na jesień kiedy Garb płonie całą ferią barw, można zimą kiedy jest pokryty śnieżną kołdrą lub na wiosnę kiedy życie budzi się z zimowego snu i rozkwita pąkami kwiatów. Zapewniamy, że każda pora roku dostarczy innych niepowtarzalnych wrażeń.

Każde odkrycie charakteryzuje wyjątkowość i niepowtarzalność. Tak jest i w tym przypadku. Nowo odkryte stanowisko znacznie poszerza naszą wiedzę o historii regionu jasielskiego. Potwierdza wyjątkowość Garbu Warzyckiego. Sprawia, że jest to miejsce niepowtarzalne i znacznie ciekawsze niż dotychczas sądzono, co przekłada się na zwiększenie atrakcyjności turystycznej regionu jasielskiego.

Kto, kiedy i dlaczego wzniósł owe wały pozostaje na razie zagadką. Prawdopodobnie umocnienia wybudowane zostały w późnym średniowieczu ale datowanie obiektu pozostaje kwestią otwartą. Czy jest to "Koci Zamek" i czy pochowano tam Konfederatów Barskich? Na te pytania mogą odpowiedzieć jedynie badania archeologiczne.

Stanowisko zostało wpisane do rejestru zabytku.

Przypominamy: W Polsce do używania wykrywaczy metali potrzebne są specjalne pozwolenia. Nie można na własną rękę prowadzić poszukiwań archeologicznych za pomocą tego typu sprzętu. Pozwolenie można uzyskać u odpowiedniego wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Joanna Pilszyk & Piotr Szmyd

Skansen Archeologiczny w Trzcinicy