Komiksowe podróże po literaturze - pierwsze warsztaty komiksu w MBP

W Centrum Informacji Lokalnej Miejskiej Biblioteki Publicznej w Jaśle po raz pierwszy odbyły się warsztaty „Komiksowe podróże po literaturze”. W zajęciach udział wzięli uczniowie z jasielskich gimnazjów, którzy wyrazili chęć, zainteresowanie rysunkiem i ekspresją obrazów. Warsztaty prowadził Wojciech Birek – dr komiksologii, krytyk, publicysta i recenzent sztuki komiksowej.

Warsztaty składały się z dwóch części. Pierwsza część była formą wykładu o historii komiksu, jego rodzajach. Uczestnicy wspólnie zastanawiali się, czym jest komiks, co różni go od innych form drukowanych. Komiks jest postrzegany różnie w różnych kulturach, ma odmienną tradycję. Na Bałkanach kultury komiksu są bardzo stare. Różne ruchy artystyczne w tamtych rejonach od dawna interesowały się formą komiksu. Podobnie było również na zachodzie Europy. We Francji w Bibliotece Narodowej prezentowano wystawę „Komiks przed komiksem”, (cała do obejrzenia w Internecie). Według jej założeń pewne formy opowiadania są starsze niż komiks a niektóre podobne. Np. w Średniowieczu, w malarstwie wykorzystywano na obrazach „dymki”, w których umieszczano tekst. Dymki te nazywano banderolami. Drzwi gnieźnieńskie także zawierają historię w obrazkach, chociaż oczywiście nie jest to komiks. Obrazki te są tłem dla opowieści, którą znamy z innego źródła. Komiks pojawia się wtedy, gdy sam zaczyna opowiadać odrębną historię.

W drugiej części warsztatów uczestnicy rysowali postać, którą wspólnie wybrali, po czym została zrealizowana krótka historyjka z udziałem wcześniej narysowanej postaci.

- Miejska Biblioteka Publiczna w Jaśle zaproponowała mi przeprowadzenie krótkich warsztatów dotyczących tworzenia a także troszeczkę czytania komiksu. Z udziałem grupy uzdolnionej młodzieży z miejscowych gimnazjów. Dla młodzieży tego typu warsztaty są egzotyczną przygodą ponieważ współcześnie wszyscy myślą, że komiks jest sztuką niezwykle popularną i wszyscy ją znają. Współcześnie jest z tym równie ciężko jak z literaturą, to znaczy nie wiele zwłaszcza młodych osób sięga po tego typu lekturę w związku z tym to jest też taka forma zachęcenia do dosyć specyficznej zarazem ciekawej formy spędzania wolnego czasu jak i rozwoju manualnego oraz myślowego - dodaje Wojciech Birek – dr komiksologii, krytyk, publicysta i recenzent sztuki komiksowej.

- Podczas warsztatów wspólnie z młodzieżą stworzyliśmy, zrealizowaliśmy graficznie, narysowaliśmy po wcześniejszym wyborze postać kosmity. Oczywiście postać kosmity jest to bardzo umowna kategoria dla tego po narysowaniu rozwinęliśmy tę postać obudowawszy ją w cechy charakterystyczne jak i przypisaliśmy jej zachowania oraz cechy charakteru. Pojawiła się także krótka fabuła, w której stworzona przez młodzież postać została przedstawiona. Na zakończenie zrealizowaliśmy historyjkę z udziałem wymyślonej postaci - mówi Wojciech Birek – dr komiksologii, krytyk, publicysta i recenzent sztuki komiksowej.

Mówi się, że komiksy są dla ludzi, którzy nie lubią czytać wielkiej literatury.

- Komiks to autonomiczna sztuka, odmienna niż literatura. W tej ostatniej pociągają mnie np. ogromne fabuły, jak powieści Stephena Kinga, a ostatnio modna dzięki serialowi telewizyjnemu "Pieśń lodu i ognia" George'a R. R. Martina. Czytam dużo literatury popularnej: powieści kryminalne, historyczne, fantastykę, ale uwielbiam też czytać nudne książki, np. "Cykl barokowy" Neala Stephensona, którego lektura ciągnie się w nieskończoność. Chętnie wracam do książek Teodora Parnickiego, autora trudnych powieści historycznych i literackiego eksperymentatora. To dzięki niemu dostałem się na studia, bo na egzaminie wstępnym napisałem o nim pracę na piątkę.

Warto podsuwać dzieciom młodzieży komiksy, zaszczepiać je im?

- Człowiek ma dwie półkule mózgowe, z których każda jest odpowiedzialna za różne sposoby postrzegania świata, w lewej części mózgu umieszczone są ośrodki języka i słownictwa, a prawa strona nadzoruje informację wzrokową. Komiks jest takim medium, które łączy jedno i drugie. Dziecko, które czyta komiksy, uczy się przyswajać jednocześnie słowo i obraz. Często słyszę pytanie: czy w komiksie najpierw ogląda się obrazki, czy najpierw czyta dymki? Dziecko czytające komiksy od razu łapie ten związek, postrzega jako całość, bo dwie półkule działają jednocześnie i przy okazji uczą się współpracy. Niestety, szkoła, skupiając się na edukacji językowo-literackiej, zapomina o owej integralności i preferuje lewą półkulę. Jeśli ktoś nie czytał komiksów w dzieciństwie i zaczyna to robić w dorosłym życiu, komiks go męczy. Art Spiegelman dostał Pulitzera za "Mausa", więc inteligentny człowiek z tytułem naukowym powinien bez trudu go przeczytać. Ale często jest tak, że profesor czyta i się przy tym okropnie męczy, bo osobno ogląda obrazki, osobno czyta teksty, a potem musi to ze sobą poskładać. To może być jeden z powodów odrzucania komiksu przez opiniotwórczą część społeczeństwa.

Z drugiej strony jednak młodzież coraz rzadziej sięga po wielką literaturę.

- Mamy do czynienia z radykalną zmianą w ludzkiej komunikacji. Strumień podzielonego na króciutkie całości przekazu, który płynie z internetu i innych mediów, powoduje problem ze skupieniem się i czytaniem długich tekstów. Dzieci potrafią dziś jednocześnie rozmawiać przez komunikator, czytać coś na ekranie, robić zadanie i słuchać muzyki. I sobie z tym radzą. Ja nie potrafiłbym tego nigdy zrobić. To jest inna jakość, może pozytywna... Ale mnie jednak szkoda tej wielkiej literatury, np. Stanisława Lema. Dziwi mnie, że moi studenci go nie lubią, nawet "Bajki robotów" ich nie śmieszą. A ja uwielbiam Lema, bo to błyskotliwa, inteligentna literatura; wychowałem się w czasach, gdy ją doceniano. Niestety, dziś dominuje syntetyczność, skrótowość. Ludzie poza obszarem, jaki wypełnia tekst SMS, mają problemy z utrzymaniem spójności w odbiorze. Martwię się, że wielka literatura, długie powieści przestaną być czytane i doceniane. Trzeba uczyć się cenić wartość wielkiej literatury. To powinna robić szkoła, rodzice.

- Jeśli chodzi o warsztaty z komiksu jest to mój pierwszy raz pod tym względem. Wyśle, że to jest ciekawe doświadczenie, na pewno warto uczestniczyć w tego typu zajęciach gdyż może się jakoś ukierunkujemy na przyszłość, na pewno jet to dobra lekcja komiksu z doświadczonym profesorem, który zajmuje się tym na co dzień. Z komiksem miałem styczność jedynie przy czytaniu ale po dzisiejszych warsztatach na pewno będzie to coś więcej niż tylko czytanie - mówi Mateusz Głogowski biorący udział w warsztatach.


- Widać,że zainteresowanie jest dość duże, warsztaty według mnie są ciekawie prowadzone zaproszony gość  bardzo dużo opowiadał o technikach i powstawaniu komiksu, pokazywał nam na różnych przykładach tworzenie komiksu. Myślę że tak jak i mnie wszystkich warsztaty zainteresowały sądzę, że trzeba żeby częściej takie warsztaty się odbywały w Jaśle ponieważ jak było widać na dzisiejszych zajęciach było duże zainteresowanie wśród młodzieży. Ja rzadko rysuje komiksy ale myślę, że są tacy ludzie którzy chcieli by się w tym kierunku rozwiać - mówi Magdalena Tomkiewicz biorąca udział w warsztatach. 

Warsztaty realizowane były w ramach projektu „Wariacje literackie”, który dofinansowany jest ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Arkadiusz Juryś

''Wojciech Birek jest autorem wielu historii obrazkowych m.in. Naznaczony mrokiem, Miasto trędowatych, Na dworze króla Ćwieczka oraz tłumaczem z języka francuskiego takich serii jak Thorgal, Yans, Kasta Metabaronów, Incal. Jako animator Rzeszowskiej Akademii Komiksu prowadzi spotkania oraz organizuje okolicznościowe wystawy komiksowe. Będąc jednym z polskich autorytetów w dziedzinie historii obrazowych jest także jurorem w festiwalach i konkursach. Od wielu lat zasiada w jury konkursu na komiks, odbywającego się w ramach Międzynarodowego Festiwalu Komiksu i Gier w Łodzi.