Ubój na użytek własny: co wolno, co trzeba zgłosić i za co grożą kary
Wielu rolników wciąż myli „ubój na użytek własny” z normalnym obrotem mięsem. Przepisy są tu jednoznaczne: mięsa z uboju na użytek własny nie wolno sprzedawać ani przekazywać osobom spoza gospodarstwa, nawet bezpłatnie. Dotyczy to również żywności, która takie mięso zawiera.
__________ Fot. Pixabay
Główny Inspektorat Weterynarii zebrał zasady w instrukcji dla rolników. Kluczowe są trzy rzeczy: zgłoszenia, badania i dokumentacja. Brak któregokolwiek elementu może skończyć się grzywną lub karą pieniężną.
Jakie zwierzęta można ubić na użytek własny w gospodarstwie
Ubój w gospodarstwie na potrzeby własne może dotyczyć m.in.:
- świń, owiec, kóz,
- bydła do 12. miesiąca życia,
- drobiu i zajęczaków,
- zwierząt dzikich utrzymywanych fermowo (np. jelenie, daniele).
Warunek jest podstawowy: zwierzę musi być zdrowe i nie może pochodzić z miejsca objętego zakazami związanymi z chorobami zakaźnymi (wyjątki dotyczą m.in. szczególnych zasad w strefach ASF – dla świń).
Gdzie można wykonać ubój
Są dwie możliwości:
- w gospodarstwie, gdzie zwierzę było utrzymywane,
- w innym gospodarstwie – ale takie miejsce musi być wcześniej zarejestrowane u powiatowego lekarza weterynarii i zgłoszone także do ARiMR. Co ważne: mięso wraca wyłącznie do właściciela zwierzęcia – nie ma tu „wspólnego rozliczania”.
Dodatkowo: jeśli chodzi o świnie, gospodarstwo wykonujące ubój dla innych nie może leżeć na obszarze ograniczeń ASF.
Zgłoszenie do powiatowego lekarza weterynarii: liczy się czas
Dla drobiu i zajęczaków nie ma obowiązku informowania o uboju na użytek własny.
Dla pozostałych gatunków przy uboju planowym obowiązuje zasada: najpóźniej 48 godzin przed ubojem trzeba przekazać informację do powiatowego lekarza weterynarii.
W zgłoszeniu muszą się znaleźć m.in.: dane posiadacza, gatunek i liczba zwierząt, numery identyfikacyjne (lub numer siedziby stada dla świń), termin i miejsce uboju, dane osoby uprawnionej do uboju oraz kontakt.
Przy uboju z konieczności (zwierzę zdrowe po wypadku) informuje się lekarza:
- przed ubojem, albo
- najpóźniej do 48 godzin po uboju.
ARiMR i IRZplus: 7 dni, a czasem 2
Ubój na użytek własny bydła, owiec, kóz, świń i jeleniowatych trzeba zgłosić do ARiMR. Termin standardowy to 7 dni od zdarzenia, ale dla świń w strefach ograniczeń (np. ASF) – 2 dni.
Zgłoszenia można robić elektronicznie w IRZplus. Forma papierowa działa jeszcze przejściowo (z ograniczeniami) – do końca 2026 r. Dodatkowo kolczyki/środki identyfikacji trzeba zniszczyć pod nadzorem urzędowego lekarza weterynarii.
Kwalifikacje: nie każdy może legalnie uśmiercać zwierzę
Osoba dokonująca uboju musi mieć kwalifikacje, aby nie powodować niepotrzebnego bólu i cierpienia. W praktyce wystarczy bezpłatne szkolenie teoretyczne organizowane przez powiatowego lekarza weterynarii (zaświadczenie – opłata skarbowa 17 zł).
Są też zakazy: nie wolno zabijać zwierząt w okresie okołoporodowym (z wyjątkiem uboju z konieczności) i ubój nie może odbywać się przy udziale dzieci ani w ich obecności.
Badania: włośnie obowiązkowo, a w strefach ASF dochodzą kolejne
Najczęściej pomijany, a kluczowy wymóg dotyczy włośni:
- badanie na włośnie jest obowiązkowe dla mięsa świń (niezależnie od ASF) oraz nutrii,
- jest bezpłatne,
- mięsa nie wolno jeść ani przerabiać, dopóki nie ma wyniku.
W strefach ograniczeń ASF dla świń dochodzą obowiązkowo: badanie przedubojowe i poubojowe, a przy podejrzeniu choroby lekarz pobiera próbki także w kierunku ASF.
Co z odpadami i „materiałem szczególnego ryzyka”
Część tkanek może być uznana za SRM (materiał szczególnego ryzyka) i wtedy musi trafić do utylizacji kategorii 1. W poradniku wskazano m.in. zasady dla owiec i kóz powyżej 12 miesięcy (lub ze stałym siekaczem) oraz dla wybranych przypadków bydła pochodzącego z krajów o innym statusie BSE.
Kary: konkretne widełki
Za złamanie zasad mogą grozić kary pieniężne:
- 1000–5000 zł – jeśli mięso z uboju „na własny użytek” trafi na rynek (sprzedaż, przekazanie),
- 100–2000 zł – za niespełnienie wymagań weterynaryjnych przy takiej produkcji.
Dodatkowo możliwa jest grzywna za naruszenia związane z badaniem mięsa, a sąd może orzec przepadek mięsa.
Red.