Uczniowie z II LO w Jaśle odkrywają żydowską historię swojego miasta.
Uczniowie z II Liceum Ogólnokształcącego im. ppł. Józefa Modrzejwskiego w Jaśle rozpoczęli warsztaty w ramach „Szkoły Dialogu” – programu edukacyjnego fundacji Forum Dialogu Między Narodami objętego honorowym patronatem Ministra Edukacji Narodowej. Do tegorocznej edycji programu zaproszone zostały szkoły z ponad 40 miejscowości w całej Polsce.
Szkoła Dialogu to program realizowany od 2008 roku. Jego celem jest poszerzanie wiedzy uczniów na temat wielowiekowej obecności Żydów w Polsce oraz ich wkładu w rozwój społeczny, kulturalny i gospodarczy naszego kraju. Oparty jest on na przekonaniu, że wiedza, zrozumienie i dialog to klucz do przełamywania barier. Uczestniczące w projekcie szkoły otrzymują tytuł SZKOŁY DIALOGU.
Podczas dwóch pierwszych warsztatów uczniowie poznają szereg zagadnień związanych z kulturą i tradycją żydowską. Na kolejnych spotkaniach będą pracować nad przygotowaniem Spacerownika (przewodnika turystycznego w wersji audio, strony internetowej lub broszury), który zaprezentują podczas wycieczki śladami lokalnej społeczności żydowskiej, na którą najpierw zaproszą trenerów Forum, następnie zaś wybraną przez siebie grupę mieszkańców Jasła.
Pierwsze wzmianki o jasielskich Żydach pojawiły w XIII w., gdy Bolesław Wstydliwy wydał zakaz osiedlania się starozakonnych w tym mieście. Przywilej de non tolerandis Judaeis obowiązywał w Jaśle aż do XIXw. i dopiero wtedy Żydzi mogli powrócić w te strony. Na początku XX w. społeczność żydowska stanowiła ponad 23 % mieszkańców Jasła, a gmina żydowska prężnie się rozwijała. Jasielscy Żydzi trudnili się opartym na rolnictwie handlem, rzemiosłem (krawiectwem, szewstwem, fryzjerstwem), wyszynkiem, byli wśród nich również przedstawiciele inteligencji - lekarze czy adwokaci. Posiadali także młyny, tartaki, cegielnie, przedsiębiorstwa przewozowe oraz kilkanaście małych fabryk.
W drugiej połowie XIX w. zbudowali bóżnicę, przy której mieścił się cheder i mykwa dla kobiet, a w 1905 r. wznieśli okazałą synagogę w stylu mauretańskim, która niestety została zdewastowana w 1942 r., a następnie zburzona. W Jaśle działały też cztery żydowskie domy modlitwy, dwa chedery oraz dwie łaźnie rytualne. Działało tu kilka żydowskich stowarzyszeń, m.in. Gemiłut Chesed, Chewra Kadisza, kulturalno-oświatowe Jeszurun, a także Bejt Jaakow, które prowadziło szkołę dla żydowskich dziewcząt. W mieście działał też żydowski klub sportowy Makkabi.
Jasło zostało w czasie II wojny światowej zniszczone w 90%. Z obiektów należących do gminy żydowskiej zachował się, choć w bardzo złym stanie, kirkut założony w XIX w. Najstarsza zachowana na nim macewa pochodzi z 1903 r.
Uczniowie z Jasła zapewne uwzględnią kirkut, tak jak i miejsca pamięci po istniejących dawniej żydowskich budynkach i instytucjach z Jasła, podczas przygotowywania Spacerownika oraz wycieczki. Sprawozdanie uczniów weźmie udział w konkursie, którego zwycięzcy zostaną ogłoszeni na przełomie grudnia i stycznia 2013/2014 r. podczas uroczystej Gali Szkoły Dialogu.
Ola Tomaszewska
Koordynator Programu "Szkoła Dialogu"