Uraz akustyczny ucha – co należy zrobić?

Wbrew pozorom uraz akustyczny zdarza się często i może dotyczyć osób w każdym wieku. Przy ostrym urazie do osłabienia lub utraty słuchu może dojść nagle, natomiast w przypadku urazu przewlekłego objawy narastają stopniowo. Wyjaśniamy, jak uraz akustyczny wpływa na słuch, jakie są jego objawy i co zrobić przy ich wystąpieniu!

Czym jest uraz akustyczny?

Uraz akustyczny to nic innego, jak mechaniczne uszkodzenie struktur ucha, którego konsekwencją jest osłabienie lub utrata słuchu, trwała bądź czasowa. W tym przypadku czynnikiem uszkadzającym jest fala akustyczna, która może uszkodzić ucho na kilka sposobów:

• ciśnienie generowane przez wysoki dźwięk może napierać na delikatną błonę bębenkową, która oddziela ucho zewnętrzne od środkowego i doprowadzić do jej perforacji (pęknięcia);
• ekspozycja na hałas może doprowadzić do uszkodzenia komórek rzęsatych (słuchowych) zlokalizowanych w aparacie Cortiego – te komórki nie mają zdolności do regeneracji. 

Ostry i przewlekły uraz akustyczny

Zwykle uraz akustyczny jest kojarzony z działaniem bardzo wysokich dźwięków, porównywalnych do wybuchu. Rzeczywiście, wysoki dźwięk, powyżej 130 dB, może w krótkim czasie doprowadzić do uszkodzenia słuchu. Wówczas mowa o ostrym urazie akustycznym.

Zdarza się jednak, że pogorszenie słuchu następuje stopniowo, nawet w przeciągu wielu lat. W takich przypadkach mamy do czynienia z przewlekłym urazem akustycznym. Dotyczy on ekspozycji na hałas o umiarkowanej i niskiej częstotliwości, zwykle do 80 dB, jednak utrzymującej się długotrwale.

Uraz akustyczny – możliwe przyczyny

Ostry uraz akustyczny występuje nagle, nawet w ciągu kilku sekund od narażenia na wysoki dźwięk. Im wyższa częstotliwość dźwięku, tym mniej czasu mija do momentu uszkodzenia struktur ucha. Niemniej również pozornie niegroźne, niższe dźwięki mogą uszkodzić słuch, a ryzyko wzrasta wraz z wydłużeniem ekspozycji na hałas. Wrażliwość na dźwięki, jakie jesteśmy w stanie wytrzymać, jest oczywiście sprawą indywidualną.

Do ostrego urazu akustycznego zwykle dochodzi pod wpływem dźwięków powyżej 130 dB. Warto pamiętać, że hałas w przedziale 130–150 dB może trwale uszkodzić słuch, a np. wybuch petardy czy wystrzał z pistoletu pod względem hałasu są szacowane nawet na 160 dB.

Słuch mogą uszkodzić także niższe częstotliwości, o wartości ok. 70–100 dB. Taki hałas niestety nie jest rzadkością w dzisiejszych czasach, dlatego niemal każdego dnia jesteśmy narażeni na przewlekły uraz akustyczny. Jako przykład umiarkowanych dźwięków, pochodzących z otoczenia, można wymienić:

• 70–85 dB – takie wartości napotykamy na zatłoczonych chodnikach i podczas ruchu ulicznego; 
• 100 dB - to wartość hałasu generowanego przez młot pneumatyczny;
• 103 dB – tyle może wynosić hałas, z jakim dzieci spotykają się na szkolnych korytarzach; 
• 113 dB – na taki hałas narażamy się, słuchając głośnej muzyki przez słuchawki douszne.

Objawy urazu akustycznego

Nagły, ostry uraz akustyczny z pewnością zostanie zauważony, ponieważ towarzyszą mu bardzo wyraźne, dokuczliwe objawy, często związane z jednoczesnym pęknięciem błony bębenkowej. To m.in.:

• silny ból ucha;
• szum, piszczenie, stukanie w uchu;
• bóle głowy, dekoncentracja;
• niekiedy wyciek z ucha, także krwisty;
• czasem także nudności, wymioty, zawroty głowy czy utrata przytomności.

Nieco większą trudność może stanowić rozpoznanie przewlekłego urazu akustycznego. Wówczas najczęstszym objawem jest stopniowe pogorszenie słuchu, co może nie być zauważone przez daną osobę do momentu aż problemem będzie komunikacja z otoczeniem.

Osoby z osłabionym słuchem często proszą o powtórzenie zdania, słuchają głośnej muzyki i telewizji, dlatego przydatne bywają uwagi rodziny oraz przyjaciół. W części przypadków przewlekły uraz akustyczny może też wywoływać dyskomfort w uszach, niekiedy szumy czy uczucie pełności, ale nie jest to regułą.

Jak postąpić przy urazie akustycznym? 

Podejrzewając uraz akustyczny, należy bezzwłocznie udać się do lekarza. Tylko w części przypadków, po dłuższej ekspozycji na umiarkowany hałas, dolegliwości, takie jak pisk i szumy w uszach, mogą ustąpić samoistnie. Jednak towarzyszący urazowi ubytek słuchu często ma charakter nieodwracalny, co wynika z braku zdolności regeneracyjnej komórek słuchowych.

Całkowity powrót do zdrowia można osiągnąć jedynie, jeśli za objawy odpowiada pęknięcie błony bębenkowej. Membrana, przy odpowiednim postępowaniu i leczeniu rozpoczętym jak najszybciej pod okiem specjalisty, może się zregenerować lub zostać chirurgicznie zrekonstruowana. Jeśli uraz akustyczny wywołał trwały ubytek słuchu, często jedynym sposobem na podniesienie komfortu życia są aparaty słuchowe.

Mając świadomość, jak niebezpieczny dla narządu słuchu może być uraz akustyczny, warto przede wszystkim dbać o profilaktykę, czyli w miarę możliwości unikać ekspozycji na hałas. Dbaj też o przewód słuchowy, a jeśli dokuczają Ci podrażnienia wywołane przez słuchawki douszne, stosuj np. krople do uszu LIX – na stronie tego wyrobu medycznego znajdziesz wiele rzetelnych informacji na temat pielęgnacji narządu słuchu.

Materiał zewnętrzny