Wspólna pamięć o bolesnej historii

W Jaśle uczczono dziś pamięć ofiar Holokaustu. Na cmentarzu żydowskim, miejscu kaźni Żydów w czasie II wojny światowej odmówiono modlitwy, złożono okolicznościowy wieniec oraz zapalono znicz. Młodzież miała okazję wysłuchać prelekcji przygotowanej przez fundację AntySchematy2.

W hołdzie ofiarom Holokaustu

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu przypada 27 stycznia. Został on ustanowiony w 2005 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Data ta nie jest przypadkowa, bowiem 27 stycznia 1945 r. miało miejsce wyzwolenie niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i obozu zagłady Auschwitz-Birkenau, stanowiącego do dziś najbardziej znany pomnik zagłady Żydów w czasie II wojny światowej.  

Warto jednak pamiętać o tym, iż na obszarze całej niemal Polski miejsc kaźni Żydów jest bardzo wiele. Jednym z nich jest cmentarz żydowski w Jaśle, znajdujący się przy ul. Floriańskiej. To tam właśnie zainaugurowano dziś obchody X Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu na Podkarpaciu, nad którymi honorowy patronat objął marszałek województwa podkarpackiego, Władysław Ortyl.

Pod pomnikiem upamiętniającym jasielskich Żydów zgładzonych w czasie II wojny światowej przez hitlerowców zebrała się młodzież szkolna, harcerze oraz delegacje organizatorów obchodów: władz miasta Jasła oraz fundacji AntySchematy2. Modlitwy w intencji ofiar Holokaustu odmówili: ks. kan. Zbigniew Irzyk - dziekan Dekanatu Jasło - Wschód, proboszcz kolegiackiej parafii Fara w Jaśle oraz rabin Pinchas Pomp z Dynowa.

Po modlitewnym wspomnieniu na płycie pomnika, delegacja w składzie: Elwira Musiałowicz - Czech, zastępca Burmistrza Miasta Jasła; Mariusz Świątek p.o. Dyrektora Muzeum Regionalnego w Jaśle; Wiesław Hap - prezes Stowarzyszenia Miłośników Jasła i Regionu Jasielskiego oraz Tomasz Malec - prezes fundacji AntySchematy2 złożyli okolicznościowy wieniec i znicz symbolizujący światło pamięci. Uroczystość uświetniła drużyna sztandarowa wystawiona przez Komendę Hufca ZHP w Jaśle im. Rodziny Madejewskich.

Pamięć – słowo klucz

Uroczystości na cmentarzu żydowskim w Jaśle stanowiły jedynie fragment wydarzeń związanych z jasielskimi obchodami X Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu na Podkarpaciu. Jeszcze przed południem w Szkole Podstawowej nr 2 w Jaśle przy ul. Czackiego odbyły się spotkania z Tomaszem Malcem, prezesem fundacji AntyScematy2. Pierwsze dedykowane było młodzieży ze szkół ponadgimnazjalnych, drugie zaś uczniom szkół podstawowych.

Motywem przewodnim pierwszego spotkania była historia Jasła i regionu, z którą ściśle związana była mniejszość żydowska. Tomasz Malec w przygotowanej prelekcji starał się odpowiedzieć na kluczowe pytanie - Czy pamięć jest potrzebna?  Ta wspólna, od której nie sposób się dystansować.

Pamięć jest niezwykle ważna. W historii każdego narodu powinniśmy pamiętać o trudnych wydarzeniach w jego dziejach. To klucz. W tym przypadku kultura pamięci dotyka ofiar totalitaryzmu. Pamiętajmy o tym, że tragiczne wydarzenia II wojny światowej nie dotyczyły tylko Żydów. Polacy również stawali się ofiarami terroru. Pokazanie miejsc martyrologii bezpośredniej jest ważne przede wszystkim z punktu widzenia młodych ludzi. Z punktu widzenia nauczyciela i wychowawcy wiem, że ogromne znaczenie w tym kontekście ma edukacja nieformalna, która powinna być obecna w naszym bezpośrednim otoczeniu.  – przekonywał Tomasz Malec.

Tomasz Malec

Historia Jasła i regionu jasielskiego to również dzieje, których istotnym rozdziałem było współistnienie dwóch grup narodowościowych, Polaków oraz Żydów. W okresie między dwiema najtragiczniejszymi w skutkach wojnami ubiegłego wieku zarówno Polacy jak również Żydzi funkcjonowali w przestrzeni społecznej razem. Podczas świąt narodowych społeczność żydowska brała w nich aktywny udział. W synagogach odbywały się okolicznościowe nabożeństwa, np. z okazji rocznicy odzyskania prze Polskę niepodległości. Obydwa narody tworzyły wówczas wspólną historię. W polskim społeczeństwie jednak obecne były przejawy antysemityzmu. Dziś demony przeszłości zdają się wychodzić z ukrycia.

To, z czym mamy do czynienia w ostatnich miesiącach i o czym informują media pokazuje, że w Polsce istnieje pewne przyzwolenie na zachowania o charakterze antysemickim.  W miasteczkach i miastach gołym okiem widać znaki mowy nienawiści. Jest jej zresztą coraz więcej. Sam to widzę i obserwuję. Nasza fundacja jest twórcą mapy mowy nienawiści w Tarnowie.  Nawet, jeżeli będziemy je rozpatrywać jako elementy „kultury” kibicowskiej należy pamiętać, że w tych grupach są ludzie należący do różnego rodzaju stowarzyszeń, często niechętnych polityce wobec mniejszości narodowych i etnicznych. – mówi Tomasz Malec.

Przełamywanie obecnych w świadomości społecznej stereotypów narodowościowych dzięki takim wydarzeniom jak dzisiejsze obchody Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu stanowią w opinii ich organizatorów wartość nie do przecenienia w procesie edukacji dzieci i młodzieży. Starania nauczycieli oraz wychowawców zdają się trafiać w Jaśle na wyjątkowo podatny grunt. Młodzież szkolną można by stawiać za wzór. Każdego roku młodzi jaślanie angażują się w prace porządkowe na cmentarzu żydowskim w Jaśle. Poświęcając swój czas dbają o dorobek kulturowy miasta. Warto w tym miejscu podkreślić zaangażowanie samego magistratu, który wspiera tego rodzaju aktywność. Fundacja AntyScematy2 każdorazowo podczas akcji sprzątania kirkutu może liczyć na pomoc władz miasta. 

MD