Chrześcijaństwo a islam

„Islam – wyzwanie czy przyszłość” to tytuł wykładu wygłoszonego w maju przez dr Marię Szańcę w Jasielskim Domu Kultury. W każdy kolejny poniedziałek października prezentować będziemy państwu jego fragmenty. Dzisiejszy mówi o relacjach pomiędzy chrześcijaństwem a islamem.

dr Maria Szańca/fot. Jadwiga Steliga

Chrześcijaństwo a islam

Jeśli chodzi o relacje islamu do chrześcijaństwa, to niekiedy podkreśla się, że są to religie - wraz z judaizmem - monoteistyczne, lecz pomiędzy nimi zachodzą głębokie różnice. Kiedy zbadamy rozumienie Boga w tych dwóch religiach, to okaże się, że Bóg muzułmanów i chrześcijan jest „nie tym samym Bogiem”.

Najważniejsze różnice pomiędzy tymi religiami, to:

1. Odrzucenie przez islam boskości Jezusa - co jest fundamentem chrześcijaństwa. Islam uznaje w Jezusie tylko proroka, i to nie największego, bo największym jest prorok Muhammad (w kulturze łacińskiej Mahomet). Koran występuje przeciw boskości Jezusa: „On jest tylko sługą (sura 43, 59)”; „Zaprawdę Jezus jest u Boga jak Adam, On stworzył go z prochu (sura 3, 59)”; „Jezus, syn Marii jest tylko posłańcem Boga (sura 4, 171)”. Koran uważa, że wiara w Mesjasza jako Syna Bożego to przewrotność (sura 9, 30). Boskość Jezusa jest ogromnym i istotnym problemem w dialogu dogmatycznym chrześcijaństwa i islamu.

2. Odrzucenie przez islam trynitarnej koncepcji Boga. Chrześcijanie - z powodu wiary w jednego Boga, ale w trzech osobach - są oskarżani przez muzułmanów o wyznawanie politeizmu. Koran atakuje chrześcijan, mówiąc: „Wierzcie więc w Boga i jego posłańców i nie mówcie Trzy! Zaprzestańcie. (sura 4, 171). Koran uważa koncepcję trynitarną za wielkie oszustwo (sura 18, 5).

3. Nieuprawnione ujednolicenie obrazu proroków i perspektywy historycznej, ponieważ islam twierdzi, że jedynym przesłaniem proroków było nawoływanie do ścisłego monoteizmu. Bóg zaś niszczy grzeszników, ratuje tylko tych, którzy uwierzyli w proroka. Koran nie akceptuje możliwości grzechu proroka. Chrześcijaństwo posiada całkowicie realistyczną historię zbawienia, która nie upraszcza i nie ujednolica zachowań proroka. Bóg przeprowadza swoje plany za pomocą słabych, często grzesznych ludzi.

4. Podważenie przez muzułmanów wartości tekstów Biblii, w tym Ewangelii. Uważają oni, że dzisiejszy tekst Biblii jest bardzo zniekształcony, ponieważ chrześcijanie zniekształcili prawdziwy tekst Ewangelii. Jednakże chrześcijańską wiarę w tym względzie popierają badania z zakresu krytyki tekstu biblijnego i egzegezy biblijnej, które wskazują niezbicie na oryginalność, prawdziwość Biblii i jej zgodność z nauczaniem Jezusa.

5. Odrzucenie chrześcijańskiego sensu istnienia Kościoła. Muzułmanie uważają, że wspólnota wiernych jest tylko ziemską organizacją, nie założoną z woli Boga. Kościół jako organizacja powołana do istnienia przez Boga wcielonego Jezusa Chrystusa jest niepotrzebny, podobnie jak sakramenty i inne obrzędy. Sam Jezus Chrystus utożsamia się z Kościołem, który jest Jego ciałem. Szawła np. nie zapytał: „Dlaczego prześladujesz chrześcijan?” ale zapytał: „Dlaczego Mnie prześladujesz?” (Dz. 22, 7). Islam konsekwentnie atakuje kapłaństwo i życie monastyczne, gdyż Koran twierdzi, że wielu mnichów zjada nadaremnie majątki ludzi i oddala od drogi Boga (sura 4, 34).

6. Islam to religia zdobywców, chrześcijaństwo zaś to religia misyjna. Islam rodził się w atmosferze wojen i rozpowszechniał się dzięki wojnie, którą muzułmanie najpierw prowadzili ze swoimi rodakami i Żydami w Arabii, a następnie z krajami chrześcijańskimi: Syrią, Egiptem oraz Bizancjum czy zaratusztriańską Persją. Chrześcijaństwo przez pierwsze cztery wieki było rozpowszechniane drogą pokojową, chociaż środowiskiem jego rozpowszechniania były prześladowania i męczeństwo. Chrześcijaństwo i islam powstawały w zupełnie innych warunkach. Mahomet posługiwał się metodami zbrojnymi, a Koran usprawiedliwia przemoc.

Plemię żydowskie Kurajsa, zamieszkujące Medynę, zostało przez muzułmanów bestialsko wymordowane. W 632 r. - w ostatnim roku swego życia Muhammad apelował do swych zwolenników aby ruszali na podboje. Chrześcijańskie wyprawy krzyżowe były wymuszone i sprowokowane podbojami muzułmańskimi oraz prześladowaniem chrześcijan. Nowy Testament, w przeciwieństwie do Koranu, nie zna akceptacji przemocy.

Można stwierdzić, że redukcja objawienia w islamie nastąpiła poprzez redukcję Jezusa Chrystusa tylko i wyłącznie do postaci człowieka, redukcję idei trójjedynego Boga, ujednolicenie obrazu proroków i perspektywy historycznej, odrzucenie chrześcijańskiego sensu istnienia Kościoła. Z punktu widzenia chrześcijańskiego islam nie jest religią objawioną, a u jego początków dobro mieszało się ze złem, czego nie można powiedzieć o życiu i nauczaniu Jezusa. Islam jest - dla chrześcijan - tylko ludzkim przedsięwzięciem, ludzką inicjatywą naznaczoną poprzez grzech i ludzkie słabości, które są zresztą wspólne dla całej ludzkości. Dla chrześcijan Jezus Chrystus jako źródło i założyciel chrześcijaństwa jest bezgrzeszny, bo jest On wcielonym Bogiem, zaś założyciel islamu człowiek Muhammad i jego życie, jak podaje tekst Koranu, zawiera wiele elementów dobra („ziarna dobra”), lecz także elementy zła, grzechu i słabości. Chrześcijanie wierzą, że tylko Jezus Chrystus jest pełnią objawienia i nie ma innego objawienia poza Nim. Dlatego też nie można uważać, że islam jest religią objawioną, można uznać tylko, że bazuje na objawieniu chrześcijańskim. Islam od samego początku różnił się także od chrześcijaństwa tym, że był jednocześnie: ruchem religijnym - religią oraz ruchem politycznym, a sferą działań Mahometa była zarówno religia, jak i polityka. Dla pierwszych muzułmanów nie było problemu rozdziału państwa i religii, ponieważ państwo i religia tworzyły jedną całość i nie istniał problem podziału na to co boskie i to, co cesarskie, a normy religijne określały normy życia społeczno-politycznego. Islam znał tylko Allacha i Muhammada, który był prorokiem, rządzącym i nauczającym w jego imieniu. Państwo islamu nie było zbudowane na współistnieniu dwóch oddzielnych hierarchii: świeckiej i duchownej, tak jak to było w Imperium Bizantyjskim. Kalifowie skupiali w swoim ręku funkcję przywódcy duchowego - imama oraz przywódcy wojskowego. Wspólnota islamska - umma była wspólnotą religijną oraz polityczną, zorganizowaną w formie państwa. Nawet w Imperium Osmańskim nigdy nie doszło do rozdzielenia władzy świeckiej i duchownej. Religia, prawo i zarządzanie zawsze pozostawało w jednych rękach sułtana - kalifa. Islam w odróżnieniu od innych religii ma w znacznie większym stopniu charakter porządku prawnego i w ten sposób reguluje życie i postępowanie muzułmanów. Porządek prawny jest integralną częścią religii islamu i jego objawienia. Teologia islamu zaś w dużym stopniu jest prawem, a teologami w islamie są znawcy prawa. Niektórzy wręcz twierdzą, że islam to tylko system prawny, wzmocniony sankcjami o charakterze religijnym i teologicznym.

dr Maria Szańca

Już za tydzień (23.10.2017 r.) opublikujemy drugi fragment wykładu pt. "Dialog islamu z chrześcijanami".

Maria Szańca, dr nauk humanistycznych, filolog - slawista, historyk, teolog, oligofrenopedagog i tłumaczka, która w swoim dorobku ma przełożenie na język bułgarski dwóch książek papieża Jana Pawła II: „Przekroczyć próg nadziei” oraz „Dar i tajemnica”, islamem zaczęła interesować się w czasie studiów teologicznych i historycznych na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie oraz filologicznych na Uniwersytecie św. Klimenta Ochrydzkiego w Sofii (Bułgaria), gdzie pierwszy raz zetknęła się ze światem muzułmanów. Doktoryzowała się w Bułgarskiej Akademii Nauk w Sofii. Na jakiś czas została w Bułgarii. Pracowała tam jako wykładowca literatury polskiej oraz historii Polski i Słowian na Uniwersytecie św. Cyryla i Metodego w Wielkim Tyrnowie.