Czy to koniec prywatnych folwarków wójtów?
Jarosław Kaczyński zapowiedział zmiany w ordynacji wyborczej. Najważniejsza z nich ma dotyczyć wprowadzenia kadencyjności urzędów wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Najbliższe wybory samorządowe mogą okazać się początkiem końca władzy dzierżonej od wielu lat przez niektórych z wójtów gmin powiatu jasielskiego.
Prezes Prawa i Sprawiedliwości w licznych wypowiedziach udzielanych mediom zakomunikował wprowadzenie zmian w ordynacji wyborczej. Najistotniejsze z nich mają dotyczyć zasad obowiązujących w wyborach na wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Partia rządząca chce wprowadzenia dwukadencyjności wymienionych urzędów. Zmiany miałyby obowiązywać już od najbliższych wyborów samorządowych, które zgodnie z kalendarzem wyborczym zaplanowane są na jesień 2018 r.
O zamierzeniach Prawa i Sprawiedliwości mówił w wywiadzie udzielonym Radiu Kielce prezes Prawa i Sprawiedliwości. – Może być tak, że ktoś jest bardzo dobrym samorządowcem i świetnie wypełnia swoją funkcję wójta, burmistrza czy też prezydenta i ma poparcie społeczne. Częściej niestety przedłużanie poparcia wynika z pewnych mechanizmów bezwładu społecznego, a czasem także z mechanizmów patologicznych. Powstają kliki oddziałując różnymi sposobami w tym manipulacyjnymi na społeczeństwo. Ta władza się przedłuża a nie działa w interesie dobra wspólnego. – wyjaśnił stanowisko partii na antenie Radia Kielce Jarosław Kaczyński.
O dziwo pomysł PiS znalazł zrozumienie wśród polityków Nowoczesnej. Projekt w tym zakresie popiera także ugrupowanie Kukiz ’15. Argumenty wysuwane przez partię rządzącą w kwestii wprowadzenia kadencyjności urzędu wójtów, burmistrzów i prezydentów miast trafiają na podatny grunt. Przed każdymi wyborami samorządowymi otwiera się społeczna dyskusja nad kandydaturami na wyżej wymienione urzędy. W przypadku wielu gmin, również położonych w powiecie jasielskim panuje w lokalnej społeczności przeświadczenie o braku realnych możliwości na dokonanie zmiany. Gminy nazywa się prywatnymi folwarkami wójtów. Ale czy opinie te można uznać za uzasadnione? O odpowiedź poprosiliśmy politologa prof. Andrzeja Piaseckiego, wykładowcę na wydziale politologii Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Jaśle.
Jest coraz więcej wójtów i burmistrzów, którzy pełnią swoją funkcję przez wiele kadencji. Uzależniają od siebie nie tylko pracowników urzędu, ale i wszystkich, którzy są powiązani z budżetem gminy: nauczycieli, przedsiębiorców, petentów socjalnych. W wyborach wójt, który pełni swą funkcje już np. od 10 lat jest zawsze bardzo uprzywilejowany. A jednocześnie w swej pracy jest mniej kreatywny, bardziej skostniały, skłonny to opierania się na wypracowanych latami schematach i układach. Dlatego samorządowi gminnemu potrzebne są zmiany, które likwidowałyby takie złe trendy. Może to być np. możliwość pełnienia funkcji tylko przez dwie kadencje, ale dłuższe (np. dwa razy po 6 lat). W ten sposób wójt byłby mniej narażony na zmiany wraz z wyborem rady (czteroletnia kadencja) i miałby możliwość pracy przez 12 lat. A później realizowałby się w innych instytucjach, przedsiębiorstwach. Dobry fachowiec od zarządzania publicznego będzie miał dużo ofert pracy. – wyjaśnia prof. Andrzej Piasecki.
W granicach powiatu jasielskiego znajduje się 10 gmin (gmina miejska Jasło, gmina Jasło, gmina miejsko-wiejska Kołaczyce, gmina Tarnowiec, gmina Dębowiec, gmina Skołyszyn, gmina Brzyska, gmina Osiek Jasielski, gmina Nowy Żmigród, gmina Krempna). W wyborach z 2014 r. na pierwsze kadencje wybrani zostali: Ryszard Pabian (miasto Jasło), Jan Czubik (gmina Tarnowiec), Grzegorz Bara (gmina Nowy Żmigród). W przypadku pozostałych gmin, ich włodarze rządzą drugą bądź więcej kadencji. Stanisław Pankiewicz pełni urząd wójta gminy Jasło już piątą kadencję. Identycznym osiągnięciem może pochwalić się Kazimierz Miśkowicz, wójt gminy Krempna, który sprawuje swój urząd piąty raz z rzędu. Zbigniew Staniszewski, wójt gminy Dębowiec (4 kadencja), Małgorzata Salacha, burmistrz Kołaczyc (3 kadencja), Zenon Szura, wójt gminy Skołyszyn (3 kadencja), Mariusz Pykosz, wójt gminy Osiek Jasielski (3 kadencja), Rafał Papciak, wójt gminy Brzyska (2 kadencja).
Część komentatorów oraz opozycja nie kryje jednak swoich obaw w związku z pomysłem wprowadzenia kadencyjności urzędu wójtów, burmistrzów, prezydentów miast. Głównym zarzutem jest podejrzenie o to, że partia rządząca dąży do centralizacji władzy kosztem niezależności samorządu terytorialnego. Kontrowersje budzi również fakt, iż pomysł zmian zakomunikował Jarosław Kaczyński.
Minusem propozycji sformułowanej przez Kaczyńskiego jest niski stopień wiarygodności ich autora. W sondażach od dawna jest on w gronie tych polityków, którym Polacy nie ufają. Więc i projekt zmiany ordynacji wyborczej może być jego kolejnym nadużyciem, którego celem jest maksymalizacja władzy. Prezes partii rządzącej nie jest skłonny to kompromisu, do tolerowania instytucji niezależnych w państwie (a taki charakter mają organy samorządu terytorialnego). Jego działania mogą przynieść powrót do czasów centralizacji zarządzania, a to XXI wieku jest anachroniczne i nieopłacalne. – ocenia prof. Andrzej Piasecki, wykładowca na wydziale politologii AHE w Jaśle.
Jeżeli zmiany w ordynacji wyborczej wejdą w życie i będą obowiązywać już od najbliższych wyborów samorządowych dla części z wójtów nowe zasady oznaczać będą koniec przygody z piastowanym urzędem. Niektórym z pewnością trudno będzie się z nim rozstać.
MD