Jaslo4u.pl - Jasielski portal informacyjny
Strona główna

Liwockie okółki - Liwocz 562m k. Jasła – Pasmo Liwocza i Brzanki

1

góra stała się jakby inna – majestatyczna. Dzisiaj, niemal każdy przechodząc przez miejsca, z których widoczny jest Liwocz, mimowolnie spojrzy: Ooo! Widać krzyż! Dziś już niemal każdy wie, że gdy go widać, nie będzie padało. Wie lub słyszał o legendach otaczających górę: o śpiących rycerzach; o kowalu, który podkuwał konie tych rycerzy; o zamku, co zapadł się pod ziemię. Jest ich dość sporo, bo sporo zebrał historyk-amator, ksiądz Sarna, po nim, także historyk-amator, aptekarz z Biecza, Witold Fusek, a po nich badacz legend, przekazów, hipotez, historyk kultury ludowej Podkarpacia, Franciszek Kotula.

http://images21.fotosik.pl/116/939b2d0edf013fc1med.jpg

Liwocz z Ujazdu (od wschodu)

Góra położona jest na wschodnim skraju Pasma – zamyka od zachodu kotlinę jasielską, zamyka zachodni jasielski horyzont. Charakterystyczny jej wygląd, górujący nad dolinami Wisłoki i Ropy – pierwotnymi traktami komunikacyjnymi – był drogowskazem dla podróżnych. Widoczny jest bowiem ze sporej odległości.

Wysokość Liwocza to „tylko” 562m, jednak jest górą szczególną i charakterystyczną: z kształtu i wyglądu, położenia i znaczenia. Można tu mówić o masywie Liwocza – jest to prawie 100 km2 . Jego trzon stanowią trzy szczyty: wspomniany Liwocz, za nim Kamińska Góra 508m, a jeszcze dalej Mały Liwocz 483m. Wierzchołki ciągną się w linii południowy wschód – północny zachód. Nimi przebiega fragment szlaku turystycznego z Przemyśla do Siedlisk nad Białą (znaki żółte).

Wokół masywu rozsiadły wsi, powstałe w XIII-XIV wieku: Jabłonica, Bączal, Lipnica, Dąbrówka, Ujazd, Brzyska, Błażkowa, Dębowa i Czermna. Mieszkający tu od wieków ludzie tworzyli nazwy, historię i legendy – kulturową mozaikę masywu.

 

http://images21.fotosik.pl/116/6833d0fdaa371f78med.jpg

Wiele tu nazw: ciekawych i tajemniczych. Opadające ku Jabłonicy zbocze, to owiany legendami Gródek. Z Czermnej-Zakobyla wiedzie Parów Czarne Błota, z południa Parów Złamane Mosty. Od Zakobyla prowadzi na wschód Parów Lisie Jamy, za nim leży Wysoka Górka, a dalej Ostra Góra. Północno-zachodni stok Małego Liwocza, to Las Piekło, północno-wschodni – Kamienie. Pod Las Piekło podchodzi od zachodu Parów Słona Woda. Nad Wróblową znajduje się ciekawe skalne zapadlisko, Diabla Izdebka.

Tych nazw na popularnych mapach Pogórza Ciężkowickiego nie ma. Wielka to strata, i szkoda, że nazwy kulturowe zanikają, znikają z map i ludzkiej pamięci. Kto Liwocz nazwie dziś poetycko Wezuwiuszem Jasielskim? A tak nazwał go profesor Józef Garbacik, ten od „Studiów z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego” – bo rzeczywiście Liwocz przypomina kształtem ten neapolitański wulkan. Mówiono o nim Giewont – legenda o śpiących we wnętrzu góry rycerzach, jako żywo przypomina tę zakopiańską. Nazwa Pogańska Góra wypłynęła z hipotezy historyków – wiąże się ona z przedchrześcijańskim ośrodkiem kultu religijnego – co jest wielce prawdopodobne.

 

http://images21.fotosik.pl/116/d808b4bc10461cb9med.jpg

Liwocz znad Dębowej (od północy)

Dawniejszą nazwę Lewocz (rodzaj żeński?) zastąpił Liwocz. Naciągnięciem wydaje się tu być twierdzenie, że nazwa góry pochodzi od gwarowego – lije deszcz. Spróbujmy spojrzeć inaczej. U podnóży Gór Levockich na Słowacji leży miasto Levoča – u nas góra Lewocz, dziś Liwocz. Nieco dalej od Levočy leży miasto Ružomberok – koło Biecza leżą Rożnowice, które jeszcze do 1949 r. były Rozembarkiem (w obu przypadkach jest to Różana Góra). Historyczna kraina Sariš leży „tuż za miedzą”, po drugiej stronie granicy – Czermna ma przysiółek Zakobyle, który na austriackiej mapie Święcan z XIX w. (w monografii wsi Ślawskiego) był Saryszem. Kryg, leżący na południowy zachód od Liwocza, choć nosi niemiecką nazwę, ma swojego „starszego brata” w pobliżu Kieżmarku na Słowacji. To tylko zestawienie faktów, ale czy nie świadczą one, że są to importy zza Karpat, ze Słowacji, może i Czech?

Ma Liwocz także swoją pogańską otoczkę. W czasach przedchrześcijańskich na odosobnionych i charakterystycznych górach, powstawały pogańskie świątynie: słynna Łysa Góra, czy Ślęża. Wokół takich szczytów osiadały ówczesne plemiona. Taką górą mógł być i Liwocz. Trzy potężne wczesnośredniowieczne grodziska rozsiadły się u jego stóp nad dolinami rzek, niemal dookoła: Lisów, Trzcinica, Przeczyca. W czasach świetności tych grodów, musiało tu istnieć silne centrum polityczne, militarne i religijne. Czyż te dzisiejsze Piekła, Piekliska nie są pozostałościami po miejscach kultu lub pogańskich świątyniach? Wszak tam, gdzie docierała nowa wiara, miejsca te i świątynie starych bogów były z nakazu władcy niszczone. Zwykle w miejscach tych stawały chrześcijańskie świątynie, klasztory, lub też odstraszano od nich, przydając im, być może, takie właśnie nazwy.

 

http://images21.fotosik.pl/116/420568f23e3c6cbdmed.jpg

Masyw Liwocza z Dębowei-Kopanin (od zachodu)

Powróćmy do nazw terenowych – historycznych i kulturowych, bo te wydają się być ciekawe. Dobrze chociaż, że zachowały się jeszcze publikacje i dawniejsze mapy z tymi nazwami. W nich to właśnie zapisana jest historia, tradycja i legenda. Parów Słona Woda nad Dębową, to ciek słonego mineralnego źródła. Niegdyś aptekarz z Tarnowca butelkował jego wodę i sprzedawał. Parów Lisie Jamy – tłumaczyć nie trzeba. Las Rynek, zbocze Gródek tuż pod szczytem Liwocza i Parów Złamane Mosty nadają tajemniczości legendarnego grodu.

Drogę z Dębowej do Czermnej zwano Zbójeckim Traktem – musiał to być uczęszczany trakt – na pustej drodze żaden zbój nie łupi. Historycy sugerują trakt łączący wiślańskie grody, który z dzisiejszej Przeczycy przez Jodłową, Dębową i Czermną wiódł do grodów w Trzcinicy i Lisowie. Zatem, kto wie, czy ta dzisiejsza droga nie sięga wczesnego średniowiecza? (F. Kotula). Gdyby pokusić się o głębszą hipotezę, to czy ów trakt, nie łączył dalej leżące grody: Magą nad Pilznem i Głodomank w Braciejowej koło Dębicy.

Nad Dębową-Nagórze, na północny zachód od Małego Liwocza, znajduje się samotny przysiółek Sybir. Nazwa nawet dla najstarszych mieszkańców wsi jest niejasną – czy wynikła z dość sporej odległość od wsi, czy też jakiś katorżnik tu powrócił? Nieopodal wzniesienie Kamieniec. Na jego szczycie piaskowcowa wychodnia skalna, stąd może i nazwa. Diabla Izdebka to uroczysko nad Wróblową. Za wsią, na wzgórku z czapą sośniny i brzóz znajduje się urocze skalne zapadlisko. Legenda wiąże to miejsce z diabłem, który tu mieszkał, a który ludziskom wiele krwi napsuł. Sporo tu miejsc o ciekawych nazwach – jednak na turystycznych mapach ich brak! A szkoda!

 

http://images20.fotosik.pl/166/a476ad6f01073660med.jpg

Liwocz znad Czermnej-Zakobyla (od południa)

Zachwycamy się szczytem, i słusznie: góra, teraz z krzyżem, kaplicą i Drogą Krzyżową stała się miejscem szczególnym. Jest przyciągająca, majestatyczna, ważna. Nie zapominajmy o tym, że wokół góry mieszkają ludzie, rozłożyły się u podnóży przecież wsi. W nich możemy zobaczyć wiele ciekawych miejsc i rzeczy.

I tak:

● w Czermnej drewniany kościół św. Marcina Biskupa z Tours z 1520 r. W nim to znajdował się malowany na dębowej desce obraz MB Pocieszenia z Dzieciątkiem, który przybył tu z Czech (!), a obecnie przeniesiono go do nowego kościoła;

● w pobliskich Święcanach drewniany kościół św. Anny o ciekawym wnętrzu - także z 1520 r.;

● XVII-wieczny drewniany kościół z Bączala przeniesiony został do skansenu w Sanoku.

● na uwagę zasługuje starsza część parafialnego cmentarza w Brzyskach z nagrobkami XIX w. Rozsiane wokół Liwocza cmentarze wojenne w: Błażkowej, Jabłonicy, Święcanach i Szerzynach, to pozostałości po słynnej Bitwie Gorlickiej stoczonej w maju 1915 r. Błądząc po Liwoczu, czy sąsiednim Rysowanym Kamieniu, co rusz spotkamy ślady tej wojny: okopy, ślady umocnienień, doły gniazd karabinów maszynowych itp.

Czasy II wojny światowej przypomina pomnik poległych żołnierzy AK w Dębowej, symboliczna mogiła w Jabłonicy i dość spora regionalna literatura działań partyzanckich.

I jeszcze refleksja: By poznać Liwocz, trzeba tę górę obejść dookoła. Szlakiem przejdziemy go, drogą doń dotrzemy, a „okółkami” poznamy. Prześliczny jest wiosną Zbójecki Trakt, czy droga na Sybir z osuwiskiem po lewej stronie. Bajkowy krajobraz zobaczymy zmierzając na szczyt od strony Czermnej-Zakobyla, z Wróblowej przez Diablą Izdebkę, albo też na szczyt przez Brzyska drogą wręcz usianą kapliczkami.

Cóż? Na zachętę wypada chyba tylko żartobliwie powiedzieć: P r o s z ę, wio!

Opracował: mar-k

Napisany dnia: 26.03.2007, 08:27
Komentarze Czytelników:
Dodaj nowy komentarz Wyświetlaj:
@ rutys
dnia 19.06.2010, 19:13
Ocena
komentarza:
2
Bardzo dobrze opracowany temat gratulacje. A gdzie można się dowiedzieć coś więcej na temat legend związanych z liwoczem i uzyskać więcej map?
Dodaj komentarz
⇓ ⇓ ⇓ Powiększ pole komentarza ⇓ ⇓ ⇓

Zasady komentowania

Serwis Jaslo4u.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść powyższych komentarzy. Redakcja zastrzega sobie prawo usuwania i redagowania komentarzy niezwiązanych z tematem, zawierających wulgaryzmy, reklamy i obrażających osoby trzecie. Użytkownik ponosi odpowiedzialność za treść komentarzy zgodnie z Polskim Prawem i normami obyczajowymi. Pełne zasady komentowania dostępne na stronie: Regulamin komentarzy

  • Franciszkanie na kwarantannie. Jeden z duchownych zakażony koronawirusem

    - W związku z zachorowaniem na koronawirusa jednego z ojców i kwarantanny mających z nim styczność posługa duszpasterska w kościele została znacznie ograniczona – poinformowali ojcowie z klasztoru Franciszkanów w Jaśle. Jasielski Sanepid szuka osób, które początkiem sierpnia podczas odprawianych mszy przyjmowały komunię świętą.

  • Co zrobić, gdy ubezpieczyciel odmawia wypłaty odszkodowania za skutki powodzi? Cz. 2

     

    W poprzednim artykule dowiedzieli się Państwo, jak ważnym dokumentem w przypadku dochodzenia odszkodowania są Ogólne Warunki Ubezpieczenia. Dzisiaj będziemy kontynuować ten wątek i zgodnie z zapowiedzią z zeszłego tygodnia, przyjrzymy się niektórym wyłączeniom i ograniczeniom odpowiedzialności, z którymi można spotkać się w ubezpieczeniach od skutków powodzi, ale i potencjalnym obowiązkom ubezpieczonego.

  • Oddział zakaźny w Jaśle zamknięty do odwołania. U jednej z pracownic wykryto koronawirusa

    Ze względu na sytuację epidemiologiczną od 6 sierpnia 2020 r. wstrzymana zostaje do odwołania działalność Oddziału Obserwacyjno-Zakaźnego i WZW, Poradni Chorób Zakaźnych, Punktu Konsultacyjnego – czytamy w oficjalnej informacji podanej przez dyrekcję szpitala.

     

  • OSP Tarnowiec z nowym wozem ratowniczo-gaśniczym

     

    Na wyposażenie jednostki OSP w Tarnowcu trafił nowy pojazd. Lekki samochód ratowniczo-gaśniczy służył będzie strażakom ochotnikom głównie do działań związanych z ratownictwem technicznym i powodziowym. 

  • CKE podała wyniki egzaminu ósmoklasisty. Jak poradzili sobie z nim uczniowie szkół z powiatu jasielskiego?

     

    Centralna Komisja Egzaminacyjna podała wstępne informacje o wynikach egzaminu ósmoklasisty. W całej Polsce przystąpiło do niego 343 025 uczniów VIII klas szkół podstawowych. Średni wynik z języka polskiego wyniósł 59 proc. punktów możliwych do otrzymania. W przypadku matematyki jest to 46 proc. Jak na tle uczniów w kraju wypadli ósmoklasiści z powiatu jasielskiego?

  • Trzy nowe przypadki zachorowań na COVID-19 w powiecie jasielskim

     

    Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Rzeszowie poinformowała w dzisiejszym komunikacie o kolejnych 33. przypadkach zakażenia wirusem SARS-CoV-2 na terenie województwa podkarpackiego. Na COVID-19 zachorowało kolejnych 3. mieszkańców powiatu jasielskiego (dwóch mężczyzn i jedna kobieta).

  • Groził pracownikom stacji paliw. Usłyszał prokuratorskie zarzuty

    Sobotniej nocy pracownicy trzech stacji paliw na terenie powiatu jasielskiego przeżyli chwile grozy. Młody mężczyzna grożąc im pobiciem zażądał wydania papierosów. Ostatecznie  został zatrzymany przez policjantów na stacji paliw Grosar w Jaśle...

  • Wakacje z tenisem – zapisy nadal trwają

     

    Dla wszystkich dzieci, które chciałyby aktywnie spędzić wakacje i nauczyć się grać w tenisa ziemnego Fundacja Aktywna Galicja zaprasza do Wakacyjnej Szkółki Tenisowej. Chętne osoby, które nie zdążyły z zapisem dziecka na zajęcia mamy świetną wiadomość!  Zajęcia będziemy prowadzić do końca sierpnia. Gorąco zachęcamy, gdyż pozostało już mało czasu. 

  • Blisko 500 tys. zł na remont drogi KG2

     

    Droga KG2 została oddana do użytku w styczniu bieżącego roku.  Szybko okazało się, że nowy odcinek drogi wojewódzkiej 992 posiada szereg usterek, które zostały usunięte w ramach udzielonej gwarancji przez wykonawcę robót. Teraz, droga wymaga przeprowadzenia kolejnych prac remontowych, w związku ze skutkami czerwcowych nawałnic. PZDW w Rzeszowie szacuje, że koszt przewidzianych napraw wyniesie około 500 tys. zł.

  • Caritas Diecezji Rzeszowskiej przekazało blisko 2 mln zł do poszkodowanych w wyniku powodzi

    Po czerwcowych nawałnicach, jakie przeszły przez Podkarpacie, Caritas Diecezji Rzeszowskiej ruszyło na pomoc powodzianom. Oprócz wsparcia rzeczowego poszkodowane rodziny otrzymały środki finansowe. W ramach zbiórki do puszek zorganizowanej w parafiach oraz od darczyńców udało się zebrać kwotę 1 744,800 zł...

Panel Logowania

Wiesz coś ciekawego? Poinformuj nas o tym!
Wiesz coś, o czym my nie wiemy?
Chcesz podzielić się z nami informacjami?
Napisz do Redakcji lub wypełnij poniższy formularz.
Nadawca (opcjonalnie):Treść (wymagana):
Kontakt (opcjonalnie):
Kontakt z redakcją:

Mailowo: redakcja@jaslo4u.pl
Telefonicznie: 508 766 105