Jaslo4u.pl - Jasielski portal informacyjny
Strona główna

Liwockie okółki - Liwocz 562m k. Jasła – Pasmo Liwocza i Brzanki

1

góra stała się jakby inna – majestatyczna. Dzisiaj, niemal każdy przechodząc przez miejsca, z których widoczny jest Liwocz, mimowolnie spojrzy: Ooo! Widać krzyż! Dziś już niemal każdy wie, że gdy go widać, nie będzie padało. Wie lub słyszał o legendach otaczających górę: o śpiących rycerzach; o kowalu, który podkuwał konie tych rycerzy; o zamku, co zapadł się pod ziemię. Jest ich dość sporo, bo sporo zebrał historyk-amator, ksiądz Sarna, po nim, także historyk-amator, aptekarz z Biecza, Witold Fusek, a po nich badacz legend, przekazów, hipotez, historyk kultury ludowej Podkarpacia, Franciszek Kotula.

http://images21.fotosik.pl/116/939b2d0edf013fc1med.jpg

Liwocz z Ujazdu (od wschodu)

Góra położona jest na wschodnim skraju Pasma – zamyka od zachodu kotlinę jasielską, zamyka zachodni jasielski horyzont. Charakterystyczny jej wygląd, górujący nad dolinami Wisłoki i Ropy – pierwotnymi traktami komunikacyjnymi – był drogowskazem dla podróżnych. Widoczny jest bowiem ze sporej odległości.

Wysokość Liwocza to „tylko” 562m, jednak jest górą szczególną i charakterystyczną: z kształtu i wyglądu, położenia i znaczenia. Można tu mówić o masywie Liwocza – jest to prawie 100 km2 . Jego trzon stanowią trzy szczyty: wspomniany Liwocz, za nim Kamińska Góra 508m, a jeszcze dalej Mały Liwocz 483m. Wierzchołki ciągną się w linii południowy wschód – północny zachód. Nimi przebiega fragment szlaku turystycznego z Przemyśla do Siedlisk nad Białą (znaki żółte).

Wokół masywu rozsiadły wsi, powstałe w XIII-XIV wieku: Jabłonica, Bączal, Lipnica, Dąbrówka, Ujazd, Brzyska, Błażkowa, Dębowa i Czermna. Mieszkający tu od wieków ludzie tworzyli nazwy, historię i legendy – kulturową mozaikę masywu.

 

http://images21.fotosik.pl/116/6833d0fdaa371f78med.jpg

Wiele tu nazw: ciekawych i tajemniczych. Opadające ku Jabłonicy zbocze, to owiany legendami Gródek. Z Czermnej-Zakobyla wiedzie Parów Czarne Błota, z południa Parów Złamane Mosty. Od Zakobyla prowadzi na wschód Parów Lisie Jamy, za nim leży Wysoka Górka, a dalej Ostra Góra. Północno-zachodni stok Małego Liwocza, to Las Piekło, północno-wschodni – Kamienie. Pod Las Piekło podchodzi od zachodu Parów Słona Woda. Nad Wróblową znajduje się ciekawe skalne zapadlisko, Diabla Izdebka.

Tych nazw na popularnych mapach Pogórza Ciężkowickiego nie ma. Wielka to strata, i szkoda, że nazwy kulturowe zanikają, znikają z map i ludzkiej pamięci. Kto Liwocz nazwie dziś poetycko Wezuwiuszem Jasielskim? A tak nazwał go profesor Józef Garbacik, ten od „Studiów z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego” – bo rzeczywiście Liwocz przypomina kształtem ten neapolitański wulkan. Mówiono o nim Giewont – legenda o śpiących we wnętrzu góry rycerzach, jako żywo przypomina tę zakopiańską. Nazwa Pogańska Góra wypłynęła z hipotezy historyków – wiąże się ona z przedchrześcijańskim ośrodkiem kultu religijnego – co jest wielce prawdopodobne.

 

http://images21.fotosik.pl/116/d808b4bc10461cb9med.jpg

Liwocz znad Dębowej (od północy)

Dawniejszą nazwę Lewocz (rodzaj żeński?) zastąpił Liwocz. Naciągnięciem wydaje się tu być twierdzenie, że nazwa góry pochodzi od gwarowego – lije deszcz. Spróbujmy spojrzeć inaczej. U podnóży Gór Levockich na Słowacji leży miasto Levoča – u nas góra Lewocz, dziś Liwocz. Nieco dalej od Levočy leży miasto Ružomberok – koło Biecza leżą Rożnowice, które jeszcze do 1949 r. były Rozembarkiem (w obu przypadkach jest to Różana Góra). Historyczna kraina Sariš leży „tuż za miedzą”, po drugiej stronie granicy – Czermna ma przysiółek Zakobyle, który na austriackiej mapie Święcan z XIX w. (w monografii wsi Ślawskiego) był Saryszem. Kryg, leżący na południowy zachód od Liwocza, choć nosi niemiecką nazwę, ma swojego „starszego brata” w pobliżu Kieżmarku na Słowacji. To tylko zestawienie faktów, ale czy nie świadczą one, że są to importy zza Karpat, ze Słowacji, może i Czech?

Ma Liwocz także swoją pogańską otoczkę. W czasach przedchrześcijańskich na odosobnionych i charakterystycznych górach, powstawały pogańskie świątynie: słynna Łysa Góra, czy Ślęża. Wokół takich szczytów osiadały ówczesne plemiona. Taką górą mógł być i Liwocz. Trzy potężne wczesnośredniowieczne grodziska rozsiadły się u jego stóp nad dolinami rzek, niemal dookoła: Lisów, Trzcinica, Przeczyca. W czasach świetności tych grodów, musiało tu istnieć silne centrum polityczne, militarne i religijne. Czyż te dzisiejsze Piekła, Piekliska nie są pozostałościami po miejscach kultu lub pogańskich świątyniach? Wszak tam, gdzie docierała nowa wiara, miejsca te i świątynie starych bogów były z nakazu władcy niszczone. Zwykle w miejscach tych stawały chrześcijańskie świątynie, klasztory, lub też odstraszano od nich, przydając im, być może, takie właśnie nazwy.

 

http://images21.fotosik.pl/116/420568f23e3c6cbdmed.jpg

Masyw Liwocza z Dębowei-Kopanin (od zachodu)

Powróćmy do nazw terenowych – historycznych i kulturowych, bo te wydają się być ciekawe. Dobrze chociaż, że zachowały się jeszcze publikacje i dawniejsze mapy z tymi nazwami. W nich to właśnie zapisana jest historia, tradycja i legenda. Parów Słona Woda nad Dębową, to ciek słonego mineralnego źródła. Niegdyś aptekarz z Tarnowca butelkował jego wodę i sprzedawał. Parów Lisie Jamy – tłumaczyć nie trzeba. Las Rynek, zbocze Gródek tuż pod szczytem Liwocza i Parów Złamane Mosty nadają tajemniczości legendarnego grodu.

Drogę z Dębowej do Czermnej zwano Zbójeckim Traktem – musiał to być uczęszczany trakt – na pustej drodze żaden zbój nie łupi. Historycy sugerują trakt łączący wiślańskie grody, który z dzisiejszej Przeczycy przez Jodłową, Dębową i Czermną wiódł do grodów w Trzcinicy i Lisowie. Zatem, kto wie, czy ta dzisiejsza droga nie sięga wczesnego średniowiecza? (F. Kotula). Gdyby pokusić się o głębszą hipotezę, to czy ów trakt, nie łączył dalej leżące grody: Magą nad Pilznem i Głodomank w Braciejowej koło Dębicy.

Nad Dębową-Nagórze, na północny zachód od Małego Liwocza, znajduje się samotny przysiółek Sybir. Nazwa nawet dla najstarszych mieszkańców wsi jest niejasną – czy wynikła z dość sporej odległość od wsi, czy też jakiś katorżnik tu powrócił? Nieopodal wzniesienie Kamieniec. Na jego szczycie piaskowcowa wychodnia skalna, stąd może i nazwa. Diabla Izdebka to uroczysko nad Wróblową. Za wsią, na wzgórku z czapą sośniny i brzóz znajduje się urocze skalne zapadlisko. Legenda wiąże to miejsce z diabłem, który tu mieszkał, a który ludziskom wiele krwi napsuł. Sporo tu miejsc o ciekawych nazwach – jednak na turystycznych mapach ich brak! A szkoda!

 

http://images20.fotosik.pl/166/a476ad6f01073660med.jpg

Liwocz znad Czermnej-Zakobyla (od południa)

Zachwycamy się szczytem, i słusznie: góra, teraz z krzyżem, kaplicą i Drogą Krzyżową stała się miejscem szczególnym. Jest przyciągająca, majestatyczna, ważna. Nie zapominajmy o tym, że wokół góry mieszkają ludzie, rozłożyły się u podnóży przecież wsi. W nich możemy zobaczyć wiele ciekawych miejsc i rzeczy.

I tak:

● w Czermnej drewniany kościół św. Marcina Biskupa z Tours z 1520 r. W nim to znajdował się malowany na dębowej desce obraz MB Pocieszenia z Dzieciątkiem, który przybył tu z Czech (!), a obecnie przeniesiono go do nowego kościoła;

● w pobliskich Święcanach drewniany kościół św. Anny o ciekawym wnętrzu - także z 1520 r.;

● XVII-wieczny drewniany kościół z Bączala przeniesiony został do skansenu w Sanoku.

● na uwagę zasługuje starsza część parafialnego cmentarza w Brzyskach z nagrobkami XIX w. Rozsiane wokół Liwocza cmentarze wojenne w: Błażkowej, Jabłonicy, Święcanach i Szerzynach, to pozostałości po słynnej Bitwie Gorlickiej stoczonej w maju 1915 r. Błądząc po Liwoczu, czy sąsiednim Rysowanym Kamieniu, co rusz spotkamy ślady tej wojny: okopy, ślady umocnienień, doły gniazd karabinów maszynowych itp.

Czasy II wojny światowej przypomina pomnik poległych żołnierzy AK w Dębowej, symboliczna mogiła w Jabłonicy i dość spora regionalna literatura działań partyzanckich.

I jeszcze refleksja: By poznać Liwocz, trzeba tę górę obejść dookoła. Szlakiem przejdziemy go, drogą doń dotrzemy, a „okółkami” poznamy. Prześliczny jest wiosną Zbójecki Trakt, czy droga na Sybir z osuwiskiem po lewej stronie. Bajkowy krajobraz zobaczymy zmierzając na szczyt od strony Czermnej-Zakobyla, z Wróblowej przez Diablą Izdebkę, albo też na szczyt przez Brzyska drogą wręcz usianą kapliczkami.

Cóż? Na zachętę wypada chyba tylko żartobliwie powiedzieć: P r o s z ę, wio!

Opracował: mar-k

Napisany dnia: 26.03.2007, 08:27
Komentarze Czytelników:
Dodaj nowy komentarz Wyświetlaj:
@ rutys
dnia 19.06.2010, 19:13
Ocena
komentarza:
3
Bardzo dobrze opracowany temat gratulacje. A gdzie można się dowiedzieć coś więcej na temat legend związanych z liwoczem i uzyskać więcej map?
Dodaj komentarz
⇓ ⇓ ⇓ Powiększ pole komentarza ⇓ ⇓ ⇓

Zasady komentowania

Serwis Jaslo4u.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść powyższych komentarzy. Redakcja zastrzega sobie prawo usuwania i redagowania komentarzy niezwiązanych z tematem, zawierających wulgaryzmy, reklamy i obrażających osoby trzecie. Użytkownik ponosi odpowiedzialność za treść komentarzy zgodnie z Polskim Prawem i normami obyczajowymi. Pełne zasady komentowania dostępne na stronie: Regulamin komentarzy

  • Dokonano odbioru wykonanych prac w budynku przy ul. Metzgera w Jaśle. Jutro wznowiony zostanie ruch na drodze krajowej nr 28

    Prace budowlano-naprawcze bloku przy ul. Metzgera w Jaśle po blisko dwóch tygodniach dobiegły końca. Dzisiaj komisja dokonała odbioru wykonanych prac związanych z zabezpieczeniem uszkodzonej konstrukcji nośnej budynku...

  • Oferta wigilijna Baru Mlecznego „Wojtek”

     

    Boże Narodzenie zbliża się wielkimi krokami. Niedługo rozpoczniemy przygotowania do najbardziej radosnego święta w roku. Już dzisiaj wielu z nas zastanawia się, jakie potrawy pojawią się na wigilijnym stole. Będzie można je zamówić w Barze Mlecznym „Wojtek”, który przygotował specjalną ofertę wigilijną dla swoich klientów.

  • Pakiet alertowy obostrzeń. Nowe restrykcje w kraju

    Minister zdrowia Adam Niedzielski podczas dzisiejszej konferencji prasowej przedstawił pakiet alertowy obostrzeń związany z pojawieniem się nowego wariantu koronawirusa o nazwie Omikron. Od 1 grudnia obowiązywać będą nowe obostrzenia w kraju. Zostaną również uszczelnione granice i będzie obowiązywał zakaz lotów do siedmiu krajów afrykańskich.

  • Podwyżka dla burmistrza Jasła przegłosowana. Wyższe diety otrzymywać będą również miejscy radni

     

    Rada Miejska Jasła podjęła uchwałę w sprawie ustalenia wynagrodzenia Ryszarda Pabiana, Teraz, będzie on otrzymywał wyższą niż dotychczas pensję. Burmistrz zarabiał będzie niespełna 20 tys. zł brutto. Od stycznia przyszłego roku, wyższe diety otrzymywać będą także miejscy radni.

  • Wybrany asortyment pieczywa zamawiaj online. Odbierz je w sklepach Społem i Gama

     

    Poszukujesz wartościowego pieczywa? Znajdziesz je w sklepach sieci Społem i Gama. Teraz, chleby o obniżonej zawartości węglowodanów, wyższej zawartości białka i błonnika oraz o niskim indeksie glikemicznym można zamawiać online i odebrać w wybranym sklepie na terenie Jasła.  

  • MKS „Gamrat-MOSiR” Jasło z kolejny ligowym zwycięstwem. Jaślanie pokonali we własnej hali TKS Tychy

     

    Siatkarze MKS-u „Gamrat-MOSiR” Jasło idą za ciosem. Podopieczni Bartosza Kilara odnieśli trzecie zwycięstwo w ostatnich siedmiu dniach. Tym razem w pokonanym polu zostawili zespół TKS Tychy. Jaślanie wygrali we własnej hali 3:1. Spotkanie obfitowało w wiele zaciętych i emocjonujących wymian. Obie ekipy zaprezentowały przed jasielską publicznością kawał dobrej siatkówki. Fenomenalne zawody rozegrał Arkadiusz Kościółek.

  • Krzysztof Topolski został prezesem zarządu TBS-ABK Sp. z o.o.

    Konkurs na stanowisko prezesa zarządu spółki TBS-ABK Sp. z o.o. wygrał dr inż. Krzysztof Topolski, były prezes zarządu Konsorcjum Olejów Przepracowanych - Organizacja Odzysku Opakowań i Olejów Spółka Akcyjna w Jedliczu, obecnie pracownik Karpackiej Państwowej Uczelni w Krośnie oraz członek Zarządu Regionu Podkarpackiej PO na Podkarpaciu.

  • Podwyżki wynagrodzenia starosty i diet radnych stały się faktem. Niejednogłośna decyzja Rady Powiatu w Jaśle

     

    Zgodnie z przewidywaniami, decyzją Rady Powiatu w Jaśle znacząco wzrośnie wynagrodzenie starosty jasielskiego. Adam Pawluś zarabiał będzie 20 tys. zł brutto. Od grudnia wzrośnie również wysokość diet, jakie pobierają radni. W zależności od pełnionej funkcji na konta radnych powiatowych wpływać będzie od 2 240 zł do 3 500 zł w przypadku przewodniczącego rady. Decyzja organu uchwałodawczego w sprawie podwyżek nie była jednogłośna. Ich wysokość krytycznie oceniła grupa radnych opozycyjnych, którzy postępowanie władz powiatu określili mianem „skoku na kasę”. 

  • Blisko 3,5 mln zł na inwestycję w Dębowcu. Czy te pieniądze przepadną?

    Wójt Marcin Bolek spotkał się z mieszkańcami gminy, aby porozmawiać o planach inwestycyjnych związanych z budową zaplecza sanitarnego dla Zakładu Gospodarki Komunalnej oraz Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych w Dębowcu. Z uwagi na fakt, iż od pewnego czasu w społeczeństwie pojawiły się niepokoje dotyczące realizacji tego przedsięwzięcia, włodarz gminy postanowił osobiście porozmawiać z mieszkańcami na ten temat i zdementować plotki dotyczące spalarni i wysypiska odpadów..

  • Nowa stacja paliw MOYA w Jaśle

     

    W Jaśle, przy ul. Sroczyńskiego 42, została otwarta nowa, atrakcyjna stacja paliw – MOYA. Obiekt ten jest bogato wyposażony – oprócz najwyższej jakości paliw kierowcy mogą skorzystać m.in. z kompresora czy odkurzacza, a wielobranżowy sklep oferuje szeroki asortyment artykułów przydatnych zarówno na podróż, jak i do domu. To jednak nie wszystko, bo punkt gastronomiczny Caffe MOYA zachęca do spróbowania chrupiących hot-dogów, gorących zapiekanek, pizzy, stripsów z kurczaka w zestawach z frytkami oraz oczywiście aromatycznej i pobudzającej kawy. Z okazji otwarcia stacji paliw w Jaśle, przez najbliższy miesiąc wszyscy klienci mogą skorzystać z atrakcyjnych promocji.

  • Wielkie otwarcie firmowego sklepu rybnego "Delfin" w Jaśle

     

    Hurtownia rybna Delfin , która na mapie miasta Jasła znajduje się od 1990 roku, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom swoich Klientów, już w najbliższą środę 24 listopada planuje otwarcie swojego sklepu firmowego.

Panel Logowania

Wiesz coś ciekawego? Poinformuj nas o tym!
Wiesz coś, o czym my nie wiemy?
Chcesz podzielić się z nami informacjami?
Napisz do Redakcji lub wypełnij poniższy formularz.
Nadawca (opcjonalnie):Treść (wymagana):
Kontakt (opcjonalnie):
Kontakt z redakcją:

Mailowo: redakcja@jaslo4u.pl
Telefonicznie: 508 766 105