ZUS zaostrza kontrole zwolnień lekarskich. Wystarczy jedna decyzja, by stracić cały zasiłek

Od czerwca obowiązują nowe przepisy dotyczące kontroli zwolnień lekarskich. Zmiany nie tylko doprecyzowują, co wolno robić podczas pobytu na L4, ale także znacząco rozszerzają uprawnienia kontrolerów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce oznacza to większą liczbę możliwości weryfikacji osób przebywających na zwolnieniu oraz jaśniejsze zasady dotyczące zachowań, które mogą skutkować utratą prawa do zasiłku.

__________ Fot. ZUS

Najważniejsza zasada pozostaje bez zmian – osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim nie może wykonywać pracy zarobkowej ani podejmować aktywności sprzecznych z celem leczenia. ZUS przypomina, że w takich przypadkach można stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia.

– Praca zarobkowa to każda czynność, która ma charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Pracą zarobkową nie są tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności, ale wyjaśniam od razu, że taką istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy – mówi Wojciech Dyląg, regionalny rzecznik prasowy ZUS w województwie podkarpackim.

Co wolno robić na zwolnieniu?

Nowe przepisy wprowadzają pojęcie tzw. czynności incydentalnych. Chodzi o wyjątkowe sytuacje, których zaniechanie mogłoby spowodować poważne konsekwencje. Przykładem może być jednorazowe podpisanie pilnego dokumentu w firmie, jeśli nikt inny nie ma do tego upoważnienia.

Dozwolone pozostają również zwykłe czynności życia codziennego. Osoba przebywająca na zwolnieniu może wyjść do lekarza, apteki czy na rehabilitację. Dopuszczalne jest także zrobienie podstawowych zakupów spożywczych lub odprowadzenie dziecka do przedszkola, jeśli nie może zrobić tego nikt inny.

Jak podkreśla ZUS, nie zmienia to jednak głównego celu zwolnienia lekarskiego, którym jest powrót do zdrowia.

– Czyli tak jak dotychczas na zwolnieniu nie można pracować zarobkowo. W trakcie zwolnienia nie można też podejmować aktywności, które utrudniają lub wydłużają leczenie czy rekonwalescencję – wyjaśnia Wojciech Dyląg.

Kontroler może poprosić o dowód osobisty

Nowelizacja daje również nowe uprawnienia pracownikom ZUS przeprowadzającym kontrole. Od teraz mogą oni legitymować osoby przebywające na zwolnieniu, żądać okazania dokumentu tożsamości, wejść do miejsca pobytu, miejsca pracy lub prowadzenia działalności gospodarczej, a także odbierać wyjaśnienia od kontrolowanej osoby, pracodawcy czy lekarza.

Każda przeprowadzona kontrola kończy się sporządzeniem protokołu, którego kopię otrzymuje osoba kontrolowana. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy kontrolerzy nie zastaną chorego pod wskazanym adresem.

Setki osób tracą zasiłki

Statystyki pokazują, że kontrole przynoszą konkretne efekty. W 2025 roku na Podkarpaciu ZUS skontrolował 4904 osoby. W 509 przypadkach stwierdzono nieprawidłowości, a cofnięte zasiłki wyniosły łącznie ponad 1,045 mln zł.

Również początek tego roku pokazuje, że ZUS aktywnie korzysta z możliwości kontroli. W pierwszym kwartale 2026 roku sprawdzono 970 osób, z czego 84 zostały pozbawione prawa do zasiłku chorobowego. Łączna wartość cofniętych świadczeń przekroczyła 236 tys. zł.

ZUS przypomina, że każda sprawa oceniana jest indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności. Mimo wprowadzenia wyjątków dotyczących czynności incydentalnych, podstawowa zasada pozostaje niezmienna – zwolnienie lekarskie ma służyć leczeniu, a nie wykonywaniu pracy czy aktywności, które mogą opóźnić powrót do zdrowia.

Red.